Zinc Oxide

Tlenek cynku (INCI: Zinc Oxide) należy do filtrów mineralnych - grupy nieorganicznych składników, które chronią skórę przed promieniowaniem UV na drodze pochłaniania, odbijania i rozpraszania fotonów. Zakres ochrony obejmuje długości fal od około 290 do 380 nm, co oznacza, że składnik działa zarówno w paśmie UVB, odpowiedzialnym za rumień i oparzenia słoneczne, jak i w paśmie UVA - w tym w tak zwanym długim UVA, które wiąże się z fotostarzeniem i powstawaniem przebarwień.

Ten tekst przeczytasz w 5 minut.

Nazwa INCI

Zinc Oxide

Nazwa zwyczajowa

Tlenek cynku

Funkcja w kosmetyku

W kosmetyce tlenek cynku pełni kilka funkcji technologicznych:

filtr UV (ochrona przed promieniowaniem UVB i UVA),
pigment mineralny (nadaje krycie i biel w formulacjach koloryzujących),
składnik osłaniający skórę optycznie.

Działanie kosmetyczne

Najważniejsze właściwości tlenku cynku wynikają z jego fotostabilności. W przeciwieństwie do wielu filtrów organicznych tlenek cynku nie ulega degradacji pod wpływem promieniowania, co potwierdzili Mitchnick i wsp. już w 1999 roku. Beasley i wsp. (2010) wykazali z kolei, że niewielkie straty fotostabilności w formulacjach z tlenkiem cynku nie muszą oznaczać istotnego spadku wartości SPF ani współczynnika ochrony UVA (UVAPF).

Działanie tlenku cynku zależy jednak nie tylko od stężenia w produkcie, ale również od całej formulacji - w tym od rozproszenia cząstek, rodzaju nośnika i jakości filmu ochronnego na skórze.

Stężenie tlenku cynku	Uzyskany SPF (dane formulacyjne FDA)
5%	5,01
10%	9,10
15%	15,29
20%	16,57
25%	ok. 16,1–16,74
7,5% ZnO + 2,5% TiO₂	20,52

Co warto zaznaczyć o skuteczności formulacji

Powyższe dane pokazują, że zależność między stężeniem tlenku cynku a końcowym SPF nie jest liniowa - sam procent składnika nie wystarczy do przewidzenia poziomu ochrony. Równie istotne są nośnik, rozproszenie cząstek i grubość filmu na skórze.

Ciekawostka: W modelach komórkowych formulacje z tlenkiem cynku osłabiały ekspresję markerów związanych z fotostarzeniem - w tym metaloproteinaz macierzy zewnątrzkomórkowej (MMP-1, MMP-3), czyli enzymów, które w nadmiarze rozkładają kolagen i elastynę w skórze.

Zastosowanie

Tlenek cynku w kosmetykach stosowany jest przede wszystkim w następujących kategoriach produktów:

produkty ochrony przeciwsłonecznej (kremy, lotiony, sztyfty z filtrem mineralnym),
kosmetyki do pielęgnacji twarzy (kremy nawilżające z ochroną UV),
kosmetyki do pielęgnacji ciała,
makijaż mineralny i koloryzujący (podkłady, pudry mineralne).

Ciekawostka: Wyniki SPF mierzone metodą in vitro dla formulacji z wysokim udziałem tlenku cynku bywają systemowo niższe niż wyniki uzyskiwane in vivo - na to zjawisko zwrócili uwagę Osterwalder i wsp. w 2024 roku, co ma znaczenie zarówno regulacyjne, jak i dla prac rozwojowych nad formulacjami mineralnymi.

Pozyskiwanie

Tlenek cynku jest surowcem pochodzenia mineralnego. W kosmetyce otrzymuje się go ze związków cynku w procesach przemysłowych - nie jest pozyskiwany ze źródeł zwierzęcych ani roślinnych. Veoli Botanica stosuje wyłącznie składniki zgodne z polityką 100% wegańską (certyfikaty PETA Approved i Fundacji Viva!) - w przypadku tlenku cynku kategoria pochodzenia zwierzęcego nie ma zastosowania.

Dopuszczalne stężenie

W materiałach regulacyjnych i formulacyjnych tlenek cynku stosowany jest w zakresie 5%–25%. W Unii Europejskiej tlenek cynku - zarówno w formie standardowej, jak i w nanoformie - jest dopuszczony do stężenia maksymalnie 25% w produkcie gotowym.

Stężenie a końcowy SPF

Wyższy procent tlenku cynku nie przekłada się liniowo na wyższy SPF. Wynik końcowy zależy od formulacji, nośnika, rozproszenia cząstek i jakości filmu ochronnego na skórze - dlatego deklaracja ochrony UVA dla formulacji z tlenkiem cynku powinna opierać się na współczynniku UVAPF lub PPD mierzonym zgodnie z normą ISO 24442:2022, a nie na samym procencie filtra.

Ciekawostka: Dla nanoformy tlenku cynku w UE dozwolone są wyłącznie określone warianty - niepowlekane albo powlekane ściśle zdefiniowanymi powłokami, między innymi trietoksykaprylilosilanem i dimetykonem. Zastosowania mogące prowadzić do narażenia płuc przez inhalację, na przykład spraye i proszki, są wykluczone.

Pora dnia

Tlenek cynku na skórę trafia najczęściej rano - w produktach ochrony przeciwsłonecznej, które stanowią ostatni krok porannej rutyny pielęgnacyjnej. Sam składnik może jednak występować również w innych typach kosmetyków stosowanych o dowolnej porze dnia.

Bezpieczeństwo i ostrzeżenia

Brak klasyfikacji jako substancja niebezpieczna zgodnie z przepisami chemicznymi. Dostępne dane z badań na ludziach nie wskazują na sygnał alergiczny dla tlenku cynku - w literaturze nie odnotowano przypadków alergicznego kontaktowego zapalenia skóry ani fotouczulenia wywołanych przez nieorganiczne filtry UV, takie jak tlenek cynku i dwutlenek tytanu. Mohammed i wsp. (2019) nie stwierdzili przenikania nienaruszonych nanocząstek tlenku cynku do żywego naskórka po wielokrotnej aplikacji u ochotników.

Bezpieczeństwo końcowego produktu zależy od całej formulacji i sposobu użycia - ocena gotowego kosmetyku uwzględnia stężenie, formę cząstek, rodzaj powłoki i sposób aplikacji.

Powrót do bazy składników

Powrót do wyszukiwarki składników

Źródła

Mitchnick i wsp. (1999) / Microfine zinc oxide (Z-cote) as a photostable UVA/UVB sunblock agent / Journal of the American Academy of Dermatology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9922017/ / [dostęp: 30.06.2026]
Beasley i wsp. (2010) / Characterization of the UVA protection provided by avobenzone, zinc oxide, and titanium dioxide in broad-spectrum sunscreen products / American Journal of Clinical Dermatology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20806994/ / [dostęp: 30.06.2026]
Mohammed i wsp. (2019) / Support for the Safe Use of Zinc Oxide Nanoparticle Sunscreens: Lack of Skin Penetration or Cellular Toxicity after Repeated Application in Volunteers / Journal of Investigative Dermatology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30448212/ / [dostęp: 30.06.2026]
Bocca i wsp. (2018) / ICP-MS based methods to characterize nanoparticles of TiO2 and ZnO in sunscreens with focus on regulatory and safety issues / Science of the Total Environment / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29499547/ / [dostęp: 30.06.2026]
Pangilinan i wsp. (2025) / Alleviation of photoaging-associated MMP upregulation, prostanoid biosynthesis, and cell cycle arrest with titanium dioxide, zinc oxide, and inorganic-only (ZnO + TiO2) sunscreens / Photochemistry and Photobiology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41122933/ / [dostęp: 30.06.2026]
Osterwalder i wsp. (2024) / Sun-protection factor of zinc-oxide sunscreens: SPF in vitro too low compared to SPF in vivo - a brief review / Photochemical & Photobiological Sciences / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39432202/ / [dostęp: 30.06.2026]
Crainic i wsp. (2025) / Topical Zinc Oxide Nanoparticle Formulations for Acne Vulgaris: A Systematic Review of Pre-Clinical and Early-Phase Clinical Evidence / Biomedicines / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41007718/ / [dostęp: 30.06.2026]