Xanthan Gum

Guma ksantanowa działa przede wszystkim na poziomie formulacji: zwiększa lepkość układu, stabilizuje dyspersję i poprawia sposób rozprowadzania produktu na skórze. Kluczową cechą tego polisacharydu jest silna pseudoplastyczność, czyli rozrzedzanie pod wpływem ścinania - oznacza to, że pod naciskiem i podczas rozprowadzania formuła staje się bardziej płynna i łatwiej przylega do skóry, a po aplikacji szybko odzyskuje lepkość, co ogranicza spływanie produktu. Badania Zatz i Knapp wykazały uporządkowaną fazę przy bardzo małym ścinaniu już w zakresie stężeń rzędu ułamków procenta, a obecność progu płynięcia, opisana w literaturze formulacyjnej, dodatkowo ogranicza spływanie masek z twarzy.

Ten tekst przeczytasz w 5 minut.

Nazwa INCI

Oficjalna nazwa INCI tego składnika kosmetycznego to Xanthan Gum. W obrocie kosmetycznym stosowana jest jedna podstawowa forma tej nazwy, bez dodatkowych odmian chemicznych wymagających osobnego wymienienia. Baza składników kosmetycznych Veoli Botanica obejmuje również inne gumy i polisacharydy - ich opisy można znaleźć we wpisach takich jak Acacia Senegal Gum czy Biosaccharide Gum 1.

Nazwa zwyczajowa

Guma ksantanowa to polisacharydowy składnik formulacji kosmetycznych, stosowany przede wszystkim jako surowiec technologiczny.

Funkcja w kosmetyku

Guma ksantanowa to składnik kosmetyków o roli przede wszystkim funkcjonalnej, a nie marketingowej. Wśród składników kosmetycznych pełni następujące zadania:

zagęstnik - zwiększa lepkość formuły,
stabilizator emulsji - pomaga ograniczać rozwarstwianie się fazy wodnej i tłuszczowej,
modyfikator reologii - wpływa na to, jak produkt płynie i rozprowadza się na skórze,
składnik zawieszający - pomaga utrzymać cząstki stałe w równomiernym rozproszeniu,
składnik poprawiający teksturę i komfort aplikacji.

Wśród surowców kosmetycznych i ich składników guma ksantanowa jest przykładem surowca wielofunkcyjnego i technologicznie kluczowego, mimo niskiej „widoczności" w komunikacji marketingowej - więcej o tym podejściu do formulacji można przeczytać we wpisie Skinimalizm nowej generacji - formulacja kosmetyków oparta na funkcji, a nie liczbie składników.

Działanie kosmetyczne

Właściwość	Znaczenie w formule kosmetycznej
Pseudoplastyczność	Łatwiejsze rozprowadzanie pod naciskiem, mniejsze spływanie po aplikacji
Stabilizacja emulsji	Zapobiega rozwarstwianiu fazy wodnej i tłuszczowej
Wysoka lepkość przy niskim ścinaniu	Utrzymuje konsystencję produktu w spoczynku
Szybkie odzyskiwanie lepkości	Formuła wraca do pierwotnej gęstości po nałożeniu

Warto wiedzieć, że w układach zawierających jony dwuwartościowe, zwłaszcza Ca²⁺, właściwości lepkościowe gumy ksantanowej mogą się istotnie zmieniać. W badaniu z 2023 roku (Nsengiyumva i wsp.) odnotowano spadek lepkości wewnętrznej nawet do 60% w zakresie stężeń 0,05–100 mM Ca²⁺, co w praktyce oznacza, że formulacje bogate w elektrolity mogą wymagać dostosowania stężenia surowca lub procedury hydracji, aby zachować pożądaną teksturę.

Guma ksantanowa może pośrednio wpływać na sposób kontaktu formulacji ze skórą poprzez kształtowanie lepkości i czasu przebywania produktu na powierzchni naskórka, natomiast nie jest składnikiem o samodzielnym, silnym działaniu biologicznym. Nie stymuluje syntezy kolagenu, nie działa przeciwzapalnie ani nie regeneruje skóry w sposób przypisywany składnikom aktywnym. Inne polisacharydy i surowce hydrofilowe wykorzystywane w kosmetologii opisano m.in. we wpisie Magnesium Carboxymethyl Beta Glucan.

Ciekawostka: Guma ksantanowa wykazuje tak zwaną pseudoplastyczność - pod naciskiem palców staje się bardziej płynna i łatwiej się rozprowadza, a po nałożeniu na skórę szybko odzyskuje gęstość. To dlatego maski żelowe nie spływają z twarzy mimo lekkiej konsystencji podczas aplikacji.

Zastosowanie

Guma ksantanowa pojawia się w wielu typach formulacji kosmetycznych, w tym:

produkty do pielęgnacji twarzy, takie jak kremy, serum i żele, na przykład HYDRA RELIEF EXPERT,
emulsje i kremy nawilżające, na przykład SAY HI-DRATION,
maski do twarzy, na przykład SKIN DETOX MASK - żelowe, w płachcie i spłukiwane,
produkty do oczyszczania, na przykład FOAM OF COMFORT i CLEAN ME UP,
kosmetyki do ciała, na przykład LIPID SOLVE BODY,
preparaty do włosów i skóry głowy.

Ciekawostka: Bezpośrednie wsypywanie gumy ksantanowej do wody sprzyja tworzeniu grudek, ponieważ zewnętrzna warstwa proszku natychmiast się hydratuje i blokuje dostęp wody do wnętrza cząstek. Dlatego w formulacji kosmetycznej surowiec ten dysperguje się najpierw w fazie olejowej, glikolu lub glicerynie - a pełny wzrost lepkości może nastąpić nawet po kilkunastu godzinach.

Pozyskiwanie

Guma ksantanowa jest polisacharydem pozyskiwanym w procesie fermentacji bakteryjnej z udziałem szczepu Xanthomonas campestris. W produktach Veoli Botanica stosowany jest wyłącznie wariant biotechnologiczny - marka nie używa składników pochodzenia zwierzęcego (PETA Approved, Fundacja Viva!).

Więcej o biotechnologicznych i fermentacyjnych metodach pozyskiwania surowców kosmetycznych można przeczytać we wpisie Pseudozyma Epicola/Camellia Japonica Seed Oil Ferment Extract Filtrate.

Ciekawostka: Guma ksantanowa powstaje w wyniku fermentacji bakteryjnej - ten sam mechanizm biologiczny, który odpowiada za powstawanie jogurtu czy octu, w przypadku Xanthomonas campestris prowadzi do wytworzenia polisacharydu o właściwościach zagęszczających, wykorzystywanych zarówno w przemyśle spożywczym, jak i w kosmetyce.

Dopuszczalne stężenie

Poziom użycia gumy ksantanowej w kosmetykach zależy od typu formulacji, rodzaju układu i oczekiwanej lepkości końcowego produktu. Guma ksantanowa nie podlega ograniczeniom stężenia wynikającym z przepisów kosmetycznych Unii Europejskiej - nie figuruje w aneksach rozporządzenia kosmetycznego jako substancja objęta limitami użycia. Ostateczne stężenie ustala się na podstawie dokumentacji producenta surowca oraz testów formulacyjnych gotowej receptury.

Pora dnia

Produkty zawierające gumę ksantanową można stosować o dowolnej porze, zarówno rano, jak i wieczorem. Guma ksantanowa pełni głównie funkcję technologiczną i nie jest składnikiem fotouwrażliwiającym.

Bezpieczeństwo i ostrzeżenia

Profil bezpieczeństwa gumy ksantanowej w kosmetykach opisano w ocenie CIR (Cosmetic Ingredient Review) z 2013 roku. Brak klasyfikacji jako substancja niebezpieczna zgodnie z przepisami chemicznymi.

W dostępnej ocenie CIR nie obserwowano działania drażniącego do stężenia 1% w klasycznych modelach badawczych ani działania uczulającego przy stężeniu 0,1%. CIR uznał gumę ksantanową za bezpieczną w obecnych praktykach stosowania i stężeniach w kosmetykach, odnotowując jednocześnie realne użycie tego surowca w produktach przeznaczonych do okolicy oczu, na błony śluzowe oraz w produktach dziecięcych.

W dostępnych źródłach nie opisano częstego występowania alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (allergic contact dermatitis) po ekspozycji kosmetycznej na gumę ksantanową. Nie należy więc przypisywać temu składnikowi częstego działania uczulającego bez dodatkowych danych klinicznych.

Profil bezpieczeństwa innych składników technologicznych opisano m.in. we wpisie Potassium Sorbate.

Powrót do bazy składników

Powrót do wyszukiwarki składników

Źródła

Fiume i wsp. (2013) / Fiume i wsp. (2013). Safety Assessment of Microbial Polysaccharide Gums as Used in Cosmetics. International Journal of Toxicology / [online] / https://www.cir-safety.org/sites/default/files/microb092012rep.pdf / [dostęp: 30.06.2026]
brak (2019) / CP Kelco (2019). KELTROL® CG-F V xanthan gum Product Data Sheet. CPKelco Product Data Sheet / [online] / https://rahnwebsite-live-0f02c1fc49a9462abe717-20bbae1.aldryn-media.com/private-files/project/documents/9579643c-76eb-4875-a065-7aa6f8f3593b/pd_tds_keltrol_cg-f_v_tds_enp000954615.pdf / [dostęp: 30.06.2026]
brak (2020) / CP Kelco (2020). KELTROL® CG-SFT Xanthan Gum for Liquid Hand Soaps & Cleansers. CPKelco Application Sheet / [online] / https://www.cpkelco.com/wp-content/uploads/2020/06/CPK_KELTROL-CG-SFT-Xanthan-Gum-_Hand-Soaps-Cleansers_Final_06-2020.pdf / [dostęp: 30.06.2026]
Russ i Kasper (2017) / Russ i Kasper (2017). Xanthan Gum as natural thickener in face masks. Jungbunzlauer Facts / [online] / https://www.jungbunzlauer.com/wp-content/uploads/2026/03/JBL-AR-Xanthan-Gum-as-natural-thickener-in-face-masks-182-17.pdf / [dostęp: 30.06.2026]
Palaniraj i wsp. (2011) / Palaniraj i wsp. (2011). Production, recovery and applications of xanthan gum by Xanthomonas campestris. Journal of Food Engineering / [online] / https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0260877411001816 / [dostęp: 30.06.2026]
Zatz, J. L. i Knapp, S. (1984) / Zatz, J. L. i Knapp, S. (1984). Viscosity of xanthan gum solutions at low shear rates. Journal of Pharmaceutical Sciences / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6726630/ / [dostęp: 30.06.2026]
Nsengiyumva i wsp. (2023) / Nsengiyumva i wsp. (2023). Salt and Temperature Effects on Xanthan Gum Polysaccharide in Aqueous Solutions. International Journal of Molecular Sciences / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38203659/ / [dostęp: 30.06.2026]
Ceulemans i wsp. (2002) / Ceulemans i wsp. (2002). The use of xanthan gum in an ophthalmic liquid dosage form: rheological characterization of the interaction with mucin. Journal of Pharmaceutical Sciences / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11948550/ / [dostęp: 30.06.2026]
European Commission (2026) / European Commission (2026). Commission Regulation (EU) 2026/196 of 28 January 2026 amending Regulation (EC) No 1333/2008 and Commission Regulation (EU) No 231/2012 as regards xanthan gum (E 415) and related hydrocolloids. Official Journal of the European Union / [online] / https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/ALL/?uri=CELEX%3A32026R0196 / [dostęp: 30.06.2026]