Silica

Krzemionka działa w kosmetyku głównie fizycznie - wiąże lipidy powierzchniowe (sebum) i modyfikuje sposób, w jaki światło odbija się od skóry. Efekt matujący, który jest jej najczęściej przypisywaną właściwością, wynika zatem nie z przebudowy struktury skóry, ale z dwóch równoległych mechanizmów: absorbencji sebum oraz optycznego rozpraszania światła na powierzchni naskórka.

Ten tekst przeczytasz w 5 minut.

Nazwa INCI

Krzemionka (INCI: Silica) to składnik kosmetyków o szerokim zastosowaniu formulacyjnym. Na etykietach produktów kosmetycznych można spotkać również pokrewne nazwy INCI, takie jak krzemionka uwodniona (INCI: Hydrated Silica), krzemionka dimetylosililat (INCI: Silica Dimethyl Silylate) czy krzemionka sylilowana (INCI: Silica Silylate). Każda z tych nazw oznacza odrębną formę surowcową o nieco innej funkcji w gotowej formulacji - nie są to dosłowne synonimy jednej nazwy INCI, lecz pokrewne warianty tego samego minerału.

Nazwa zwyczajowa

Krzemionka.

Funkcja w kosmetyku

Krzemionka należy do składników kosmetycznych pełniących wiele funkcji formulacyjnych jednocześnie. W zależności od formy surowcowej może działać jako:

składnik absorbujący sebum (wiąże lipidy powierzchniowe),
środek przeciwzbrylający,
wypełniacz optyczny,
składnik opacyfikujący,
składnik poprawiający poślizg formuły,
regulator reologii i środek zawieszający (dotyczy wybranych form hydrofobowych).

Ciekawostka: funkcja zawieszająca i zwiększanie lepkości nie dotyczą każdej formy krzemionki - zależy to od modyfikacji powierzchni cząstek i od tego, czy formuła jest wodna, olejowa czy bezwodna.

Działanie kosmetyczne

W badaniach aparaturowych efekt połysku ocenia się między innymi pomiarem połysku (glossmetrią), a ilość lipidów na skórze - sebumetrią, czyli pomiarem w µg/cm². Dostępne dane wskazują, że zmiany w połysku można obserwować natychmiast po aplikacji oraz po kilku godzinach noszenia produktu. Warto jednak zaznaczyć, że publicznie dostępne badania kliniczne częściej oceniają mieszaniny pudrów niż samą krzemionkę jako jedyny badany surowiec - dlatego efekt matujący jest dobrze uzasadnioną funkcją formulacyjną, ale nie należy go przedstawiać jako szeroko potwierdzonego klinicznie wyłącznie dla krzemionki.

Mechanizm	Jak działa	Efekt na skórze
Absorbencja sebum	Cząstki krzemionki wiążą lipidy powierzchniowe	Redukcja wizualnego połysku
Rozpraszanie światła	Drobne cząstki zmieniają kąt odbicia promieni	Optyczne wygładzenie i matowienie
Wypełnienie nierówności	Cząstki osadzają się w mikronierównościach skóry	Wizualne wygładzenie tekstury

Krzemionka nie wykazuje udokumentowanego działania wspierającego odbudowę bariery naskórkowej, nie wpływa na przeznaskórkową utratę wody (TEWL) ani na mikrobiom skóry - dostępne dane w tych obszarach są ograniczone i nie pozwalają na formułowanie takich deklaracji.

Ciekawostka: badania nad penetracją krzemionki przez warstwę rogową wykazały, że modyfikacja powierzchni cząstek, na przykład powleczenie lipidowe, może mieć większe znaczenie dla głębokości penetracji niż sam nominalny rozmiar cząstek - hydrofilowa, niepowleczona krzemionka była zatrzymywana głównie w najbardziej powierzchownej warstwie naskórka.

Zastosowanie

Krzemionka w kosmetykach pojawia się w wielu kategoriach produktowych:

pudry sypkie i prasowane,
bazy wygładzające pod makijaż,
kosmetyki kolorowe, takie jak podkłady, cienie i róże,
produkty do pielęgnacji twarzy, na przykład kremy i serum z funkcją matującą,
produkty do oczyszczania, w tym pasty do zębów i żele,
kosmetyki do higieny jamy ustnej.

Pozyskiwanie

Krzemionka stosowana w kosmetyce to surowiec mineralny lub syntetycznie wytwarzany składnik nieorganiczny. Choć potocznie kojarzona jest jako podstawowy składnik piasku, w formulacjach kosmetycznych wykorzystuje się oczyszczone i technologicznie przygotowane formy surowcowe - otrzymywane metodą mokrą, jako krzemionka precypitowana, żelowa lub koloidalna, albo metodą termiczną, jako krzemionka pirogenna.

W Veoli Botanica nie stosuje się składników pochodzenia zwierzęcego - krzemionka jako surowiec mineralny wpisuje się w politykę 100% wegańską marki (certyfikaty PETA Approved, Fundacja Viva!).

Dopuszczalne stężenie

Dla konwencjonalnej, nienanomateriałowej krzemionki nie wskazano ogólnego limitu stężenia w kosmetykach w dostępnych źródłach regulacyjnych. Dla nanoform obowiązują odrębne wymogi: zgłoszenie do portalu zgłaszania produktów kosmetycznych (CPNP - Cosmetic Products Notification Portal) co najmniej 6 miesięcy przed wprowadzeniem do obrotu oraz oznaczenie słowem „nano" w wykazie składników na opakowaniu.

Stężenie krzemionki w gotowych formulacjach dobierane jest indywidualnie przez producenta w zależności od kategorii produktu i pożądanego efektu technologicznego, zgodnie z dokumentacją surowcową i oceną bezpieczeństwa produktu.

Pora dnia

O dowolnej porze. Krzemionka pełni głównie funkcje formulacyjne i optyczne, a pora aplikacji nie ma dla niej typowego znaczenia - w odróżnieniu od retinoidów czy witaminy C, które wymagają dostosowania do pory dnia ze względu na wrażliwość na promieniowanie słoneczne.

Bezpieczeństwo i ostrzeżenia

Brak klasyfikacji jako substancja niebezpieczna zgodnie z przepisami chemicznymi - dotyczy to konwencjonalnej, amorficznej krzemionki stosowanej w gotowych formulacjach kosmetycznych.

Bezpieczeństwo stosowania miejscowego w niedrażniących formulacjach należy odróżnić od ryzyka inhalacyjnego. Przy produktach silnie pylących, na przykład pudrach sypkich z dużym udziałem frakcji respirabilnej, zaleca się ostrożność wobec niepotrzebnego wdychania drobnych cząstek - narażenie inhalacyjne podlega odrębnej ocenie toksykologicznej.

Pojedyncze przypadki nadwrażliwości kontaktowej na krzemionkę są opisywane w literaturze jako rzadkie, ale możliwe - odnotowano między innymi dodatni test płatkowy dla krzemionki koloidalnej jako substancji pomocniczej leku oraz starszy opis alergicznego kontaktowego zapalenia skóry po ekspozycji na krzemionkę pirogenną.

Wersje konwencjonalne a nanoformy

Dla nanoform krzemionki obowiązują bardziej rygorystyczne wymogi regulacyjne niż dla wersji konwencjonalnych. Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) uznał dotychczas dostępne dane dla nanoform za niewystarczające do jednoznacznego wniosku, a w 2025 roku Komisja Europejska uruchomiła nową opinię dotyczącą kilku nanoform krzemionki - co potwierdza, że ten obszar pozostaje otwarty regulacyjnie.

W kontekście ciąży i karmienia piersią brak bezpośrednich badań klinicznych prowadzonych specjalnie w tych grupach dla kosmetycznej krzemionki stosowanej miejscowo. Dostępne dane wskazują na pomijalne lub nieistotne toksykologicznie wchłanianie przez skórę, co przemawia za niskim ryzykiem systemowym przy stosowaniu na nieuszkodzoną skórę - nie należy jednak formułować mocniejszej deklaracji bez potwierdzenia Safety Assessora.

Ciekawostka: w kosmetyce stosuje się wyłącznie syntetyczną krzemionkę amorficzną - to forma strukturalnie odmienna od krystalicznej krzemionki kojarzonej z narażeniem zawodowym, na przykład w górnictwie, która podlega zupełnie innym regulacjom bezpieczeństwa.

Powrót do bazy składników

Powrót do wyszukiwarki składników

Źródła

Iannuccelli i wsp. / In vivo penetration of bare and lipid-coated silica nanoparticles across the human stratum corneum / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25139292/ / [dostęp: 30.06.2026]
Hartwig i wsp. / Synthetic amorphous silica: MAK Value Documentation, addendum - Translation of the German version from 2023 / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41971562/ / [dostęp: 30.06.2026]
Bamford i wsp. / Mesoporous magnesium carbonate for use in powder cosmetics / PMC / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7821260/ / [dostęp: 30.06.2026]
SCCS / Opinion of the Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS) - Revision of the opinion on the safety of the use of Silica, Hydrated Silica, and Silica Surface Modified with Alkyl Silylates (nano form) in cosmetic products / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26654931/ / [dostęp: 30.06.2026]
Patel i wsp. / A Non-invasive Imaging Approach to Evaluating the Immediate Mattifying Effects of Topical Skin Care Products: Method Standardization and Validation / PMC / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12501484/ / [dostęp: 30.06.2026]
Kim i wsp. / Fluorescent image analysis for evaluating the condition of facial sebaceous follicles / PMC / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2716140/ / [dostęp: 30.06.2026]
Molinari i wsp. / Skin Microbiome, Nanotoxicology, and Regulatory Gaps: Chronic Cosmetic Exposure and Skin Barrier Dysfunction-A Systematic Review / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41155883/ / [dostęp: 30.06.2026]
Ben Fredj i wsp. / Colloidal silica-induced hypersensitivity: myth or reality / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26613737/ / [dostęp: 30.06.2026]
[Allergic dermatitis caused by pyrogenic silica (aerosol)] / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2543155/ / [dostęp: 30.06.2026]