Shikimic Acid
Kwas shikimowy działa na skórę wielokierunkowo, a najlepiej opisane obszary jego aktywności dotyczą złuszczania, właściwości przeciwutleniających i wspierania odnowy skóry. W badaniach przedklinicznych wykazano, że hamuje tyrozynazę - enzym kluczowy dla produkcji melaniny - i jednocześnie wykazuje aktywność przeciwutleniającą, co może wspierać ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. Nie przeprowadzono jednak randomizowanych, kontrolowanych badań klinicznych oceniających sam kwas shikimowy w redukcji przebarwień u ludzi, dlatego komunikowanie tego kierunku działania wymaga ostrożności.
Nazwa INCI
Shikimic Acid
Nazwa zwyczajowa
Kwas shikimowy
Funkcja w kosmetyku
Składnik złuszczający - wspiera odnowę naskórka poprzez przyspieszanie złuszczania warstwy rogowej.
Składnik aktywny o działaniu przeciwutleniającym - pomaga neutralizować wolne rodniki.
Składnik wspierający hamowanie tyrozynazy, czyli enzymu uczestniczącego w syntezie melaniny - ma potencjał w kontekście wyrównywania kolorytu skóry, choć dane kliniczne pozostają ograniczone.
Ciekawostka: Kwas shikimowy zawdzięcza swoją nazwę japońskiemu określeniu „shikimi", odnoszącemu się do drzewa anyżu gwiazdkowego. W skali przemysłowej składnik pozyskuje się przede wszystkim z owoców anyżu gwiazdkowego (Illicium verum).
Działanie kosmetyczne
Dostępne prace wskazują także na ochronę fibroblastów, czyli komórek odpowiedzialnych za produkcję kolagenu i elastyny, przed starzeniem indukowanym promieniowaniem UV poprzez aktywację SIRT1 - enzymu związanego z odpowiedzią komórek na stres. W modelach laboratoryjnych opisano również aktywację szlaków sygnałowych związanych z procesami naprawczymi i przebudową skóry, co sugeruje potencjał regeneracyjny tego składnika.
| Kierunek działania | Poziom dowodów | Uwagi |
| Złuszczanie i odnowa naskórka | Badania aplikacyjne | Efekt zależy od stężenia i nośnika formulacji |
| Aktywność przeciwutleniająca | Badania przedkliniczne i aplikacyjne | Potwierdzona w kilku modelach eksperymentalnych |
| Hamowanie tyrozynazy | Badania przedkliniczne | Brak randomizowanych badań klinicznych u ludzi |
| Ochrona fibroblastów przed UV | Badania in vitro | Mechanizm zależny od SIRT1 |
Mechanizm działania na poziomie biologicznym
Na poziomie enzymatycznym kwas shikimowy hamuje tyrozynazę - w jednym z badań przedklinicznych okazał się najsilniejszym inhibitorem tego enzymu spośród ośmiu porównywanych związków szlaku shikimowego. Jednocześnie wykazuje aktywność przeciwutleniającą, co wspiera ochronę komórek naskórka przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki. Nie potwierdzono natomiast wpływu kwasu shikimowego na transport melanosomów, czyli struktur przenoszących melaninę do keratynocytów, ani na inne późniejsze etapy transferu barwnika w skórze. Zdolność tego składnika do przenikania przez warstwę rogową naskórka wymaga dalszych badań - dostępne dane nie pozwalają na jednoznaczne wnioski w tym zakresie.
Ciekawostka: W badaniu z formulacją zawierającą 3% kwasu shikimowego efekt kosmetyczny na mikrorelief skóry zależał od typu nośnika - żel i roztwór dawały lepsze rezultaty niż krem-żel. Pokazuje to, jak istotna jest rola gotowej formuły, a nie tylko samego składnika.
Zastosowanie
Kwas shikimowy bywa stosowany w następujących kategoriach kosmetyków do twarzy:
Peelingi i sera pozostające na skórze - jako składnik złuszczający i wspierający odnowę naskórka.
Produkty punktowe i płatkowe - w formulacjach celowanych, na przykład w połączeniu z innymi składnikami wspierającymi kondycję skóry.
Produkty do pielęgnacji twarzy z grupy kwasów do twarzy - w kontekście wyrównywania tekstury i wspomagania wygładzenia.
Kwas shikimowy bywa omawiany w kontekście kwasów na przebarwienia, jednak dostępne dane nie pozwalają na przypisanie mu potwierdzonej klinicznie skuteczności rozjaśniającej ani potwierdzonego działania wspierającego redukcję niedoskonałości.
Pozyskiwanie
Kwas shikimowy może być pozyskiwany na dwa główne sposoby: poprzez ekstrakcję roślinną, przede wszystkim z owoców anyżu gwiazdkowego (Illicium verum), lub drogą fermentacji mikrobiologicznej z udziałem zmodyfikowanych szczepów bakterii. Oba kierunki są wykorzystywane w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym.
W produktach Veoli Botanica stosowany jest wyłącznie wariant roślinny lub biotechnologiczny - marka nie używa składników pochodzenia zwierzęcego (certyfikaty PETA Approved i Fundacji Viva!). Konkretne źródło komercyjne surowca wymaga potwierdzenia dokumentacją producenta.
Ciekawostka: Kwas shikimowy jest jednym z kluczowych substratów do syntezy oseltamiwiru - substancji stosowanej w farmakologii. To właśnie zapotrzebowanie farmaceutyczne przyspieszyło rozwój metod fermentacyjnego pozyskiwania tego związku na dużą skalę.
Dopuszczalne stężenie
Brak oficjalnie opublikowanego, odrębnego limitu prawnego dla kwasu shikimowego w Rozporządzeniu 1223/2009/WE, opiniach SCCS i monografiach CIR. W literaturze opisano formulacje pozostające na skórze zawierające 0,5%–3% kwasu shikimowego, ale nie jest to formalnie ustalony zakres dopuszczalnego stosowania ani uniwersalna norma technologiczna.
Pora dnia
Kwas shikimowy może być stosowany o dowolnej porze dnia - konkretna pora zależy od gotowej formulacji, w której się znajduje. W praktyce składniki o działaniu złuszczającym częściej pojawiają się w produktach stosowanych wieczorem, jednak dla samego kwasu shikimowego brak dedykowanych danych potwierdzających fotouczulenie lub fototoksyczność.
Bezpieczeństwo i ostrzeżenia
Brak klasyfikacji jako substancja niebezpieczna zgodnie z przepisami chemicznymi. Nie znaleziono dedykowanej opinii SCCS ani monografii CIR dotyczącej kwasu shikimowego jako składnika kosmetycznego.
W małym badaniu tolerancji plastrów zawierających 0,5% kwasu shikimowego w połączeniu z ekstraktem z moreli japońskiej (Prunus mume), przeprowadzonym w grupie 15 osób, nie odnotowano ciężkich działań niepożądanych. Jednocześnie brak dedykowanych badań fototoksyczności, fotoalergii oraz dużych testów płatkowych (patch test) dla samego kwasu shikimowego - dane bezpieczeństwa pozostają ograniczone.
Brak danych o bezpieczeństwie stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią.
Jak w przypadku każdego kwasu stosowanego miejscowo na skórę, możliwe jest wystąpienie przejściowego pieczenia, zaczerwienienia lub uczucia ściągnięcia - szczególnie przy wyższych stężeniach lub na skórze wrażliwej.
Powrót do bazy składników
Źródła
Chen i wsp. (2016) / Skin whitening capability of shikimic acid pathway compound / European Review for Medical and Pharmacological Sciences / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27049279/ / [dostęp: 30.06.2026]
Martínez-Gutiérrez i wsp. (2021) / Shikimic acid protects skin cells from UV-induced senescence through activation of the NAD+-dependent deacetylase SIRT1 / Aging (Albany NY) / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33901008/ / [dostęp: 30.06.2026]
Sheng i wsp. (2023) / Shikimic acid biosynthesis in microorganisms: Current status and future direction / Biotechnology Advances / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36464143/ / [dostęp: 30.06.2026]
Patronova i wsp. (2026) / Novel prospectives of shikimic acid and Prunus mume extract for enhancing bioactivity on 5α-reductase and stability in cosmetic patches for acne treatment / Frontiers in Natural Products / [online] / https://www.frontiersin.org/journals/natural-products/articles/10.3389/fntpr.2025.1737986/full / [dostęp: 30.06.2026]