Phytosphingosine

Nazwa INCI

Phytosphingosine. W składach kosmetyków można spotkać również pokrewną formę surowcową - Phytosphingosine HCl (Phytosphingosine Hydrochloride). To odrębna postać tego samego składnika, stosowana ze względu na lepszą rozpuszczalność, a nie obowiązkowy synonim w każdym składzie INCI. Więcej o tym, jak czytać składy kosmetyczne, można znaleźć w artykule Co kryje skład Twoich kosmetyków.

Nazwa zwyczajowa

Fitosfingozyna.

Funkcja w kosmetyku

Fitosfingozyna (INCI: Phytosphingosine) należy do składników kosmetycznych pełniących kilka funkcji jednocześnie:

• składnik aktywny wspierający barierę naskórkową

• lipid biomimetyczny - strukturalnie zbliżony do lipidów naturalnie obecnych w warstwie rogowej

• składnik kondycjonujący skórę

• składnik opisywany w badaniach jako wykazujący aktywność wobec wybranych bakterii związanych z niedoskonałościami

Działanie kosmetyczne

Mechanizm działania fitosfingozyny wiąże się przede wszystkim z wpływem na dojrzewanie keratynocytów (komórek naskórka). W badaniach wykazano, że aktywuje receptory PPAR, czyli receptory regulujące gospodarkę lipidową skóry. Może to prowadzić do wzrostu produkcji osłonki rogowej oraz podniesienia poziomu białek związanych z dojrzewaniem warstwy rogowej, takich jak filagryna - białko kluczowe dla utrzymania nawilżenia - i lorikryna, która wzmacnia strukturę naskórka. Fitosfingozyna nasila również biosyntezę fitoceramidów przez zwiększenie ekspresji enzymu DES2 (desaturaza dihydroceramidowa C4), co wspiera szczelność bariery i pomaga ograniczyć przeznaskórkową utratę wody (TEWL).

W kontekście skóry z niedoskonałościami fitosfingozyna jest interesująca, ponieważ w badaniach opisano jej aktywność wobec bakterii Cutibacterium acnes i Staphylococcus aureus. Dostępne dane pochodzą jednak głównie z badań laboratoryjnych, a nie z dużych randomizowanych badań klinicznych dla czystej fitosfingozyny. Nie potwierdzono też mocnych danych wskazujących na selektywne modulowanie mikrobiomu skóry u ludzi. Więcej o relacji między składnikami kosmetycznymi a mikrobiomem skóry można przeczytać w artykule Prebiotyki w kosmetykach, a mikrobiom skóry.

Wpływ na lipidy bariery naskórkowej

Fitosfingozyna jest prekursorem fitoceramidów - jednej z klas ceramidów budujących „cement" międzykomórkowy warstwy rogowej. Proporcje między ceramidami opartymi na fitosfingozynie a ceramidami opartymi na sfingozynie wpływają na organizację lipidów i przepuszczalność bariery. Oznacza to, że fitosfingozyna wspiera nie tylko ilość, ale i jakość lipidów odpowiedzialnych za szczelność naskórka. Innym składnikiem wspierającym komfort i barierę skóry jest Magnesium Carboxymethyl Beta Glucan.

Zastosowanie

Fitosfingozyna pojawia się w różnych kategoriach kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji twarzy:

• serum i emulsje barierowe

• kremy do skóry suchej i wrażliwej

• kosmetyki dla skóry z niedoskonałościami

• preparaty pielęgnacyjne stosowane po oczyszczaniu

Innym składnikiem wykorzystywanym w pielęgnacji bariery jest Limnanthes Alba Seed Oil.

Pozyskiwanie

Historycznie fitosfingozynę pozyskiwano z materiału roślinnego, w tym z nasion pszenicy. Coraz większe znaczenie ma jednak ścieżka biotechnologiczna - produkcja tetraacetylowej fitosfingozyny w drożdżach Wickerhamomyces ciferrii, a następnie deacetylacja do fitosfingozyny. Rozwijane są również systemy oparte na zmodyfikowanych szczepach Saccharomyces cerevisiae.

W produktach Veoli Botanica stosowany jest wyłącznie wariant zgodny z 100% wegańską polityką marki - bez surowców pochodzenia zwierzęcego (certyfikaty PETA Approved i Fundacji Viva!).

Więcej o biotechnologicznych i fermentacyjnych drogach pozyskiwania składników kosmetyków można przeczytać we wpisie Pseudozyma Epicola/Camellia Japonica Seed Oil Ferment Extract Filtrate.

Dopuszczalne stężenie

Fitosfingozyna stosowana jest w kosmetykach w niskich stężeniach, typowo w zakresie od 0,01% do 1%. Stężenie dobierane jest indywidualnie do rodzaju formulacji i przeznaczenia produktu - wyższe wartości spotykane są w preparatach intensywnie wspierających barierę naskórkową, niższe w produktach o szerszym spektrum składników aktywnych.

Pora dnia

Fitosfingozyna może być stosowana rano i wieczorem. Brak wiarygodnych danych, które wymuszałyby ograniczenie jej stosowania do konkretnej pory dnia.

Bezpieczeństwo i ostrzeżenia

Ocena bezpieczeństwa fitosfingozyny zależy od gotowej formulacji, stężenia użycia oraz całego składu produktu. Brak zweryfikowanych wytycznych, które pozwalałyby przypisać samej fitosfingozynie odrębne zalecenia dotyczące pory stosowania, ciąży lub karmienia piersią bez analizy konkretnej formulacji przez osobę odpowiedzialną za ocenę bezpieczeństwa produktu.

Brak klasyfikacji jako substancja niebezpieczna zgodnie z przepisami chemicznymi.

Więcej o bezpieczeństwie i zastosowaniach technicznych składników kosmetycznych można przeczytać we wpisie Phytic Acid.

Powrót do bazy składników

Powrót do wyszukiwarki składników

Źródła

1. Flamand i wsp. (1994) / In vivo distribution of free long-chain sphingoid bases in the human stratum corneum by high-performance liquid chromatographic analysis of strippings. Journal of Chromatography B: Biomedical Applications / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7952048/ / [dostęp: 30.06.2026]

2. Školová i wsp. (2017) / Phytosphingosine, sphingosine and dihydrosphingosine ceramides in model skin lipid membranes: permeability and biophysics. Biochimica et Biophysica Acta (Biomembranes) / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28109750/ / [dostęp: 30.06.2026]

3. Kim i wsp. (2006) / Phytosphingosine stimulates the differentiation of human keratinocytes and inhibits TPA-induced inflammatory epidermal hyperplasia in hairless mouse skin. Molecular Medicine / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16838068/ / [dostęp: 30.06.2026]

4. Choi i wsp. (2018) / Phytosphingosine Increases Biosynthesis of Phytoceramide by Uniquely Stimulating the Expression of Dihydroceramide C4-desaturase (DES2) in Cultured Human Keratinocytes. Lipids / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30460697/ / [dostęp: 30.06.2026]

5. Choi i wsp. (2017) / Phytosphingosine enhances moisture level in human skin barrier through stimulation of the filaggrin biosynthesis and degradation leading to NMF formation. Archives of Dermatological Research / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28936777/ / [dostęp: 30.06.2026]

6. Liu i wsp. (2026) / Efficacy Evaluation of N-Acyl-Phytosphingosine Prepared from Marula Oil Derived Fatty Acids in Skin Barrier Repair. Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12970015/ / [dostęp: 30.06.2026]

7. Kim i wsp. (2014) / Phytosphingosine derivatives ameliorate skin inflammation by inhibiting NF-κB and JAK/STAT signaling in keratinocytes and mice. Journal of Investigative Dermatology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24177187/ / [dostęp: 30.06.2026]

8. Drake i wsp. (2012) / Antibacterial Activity of Sphingoid Bases and Fatty Acids against Gram-Positive and Gram-Negative Bacteria. Antimicrobial Agents and Chemotherapy / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3294957/ / [dostęp: 30.06.2026]

9. Burnett i wsp. (2020) / Safety Assessment of Ceramides as Used in Cosmetics. International Journal of Toxicology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33203269/ / [dostęp: 30.06.2026]

10. Zhang, Xin (2024) / Advances in the biosynthesis of tetraacetyl phytosphingosine, a key substrate of ceramides. Synthetic and Systems Biotechnology / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11347041/ / [dostęp: 30.06.2026]

11. Kihal i wsp. (2013) / Biotechnological production of sphingoid bases and their applications. Applied Microbiology and Biotechnology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23579731/ / [dostęp: 30.06.2026]

12. Nădăban i wsp. (2023) / Effect of sphingosine and phytosphingosine ceramide ratio on lipid arrangement and barrier function in skin lipid models. Journal of Lipid Research / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37301511/ / [dostęp: 30.06.2026]

13. Liu i wsp. (2025) / Construction of engineered Saccharomyces cerevisiae for producing phytosphingosine. Applied Microbiology and Biotechnology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40642378/ / [dostęp: 30.06.2026]