Phytic Acid

Kwas fitynowy działa przede wszystkim jako składnik chelatujący: tworzy silne kompleksy z jonami żelaza i miedzi, ograniczając w ten sposób reakcje oksydacyjne katalizowane przez te metale na powierzchni skóry. Mechanizm ten jest biologicznie wiarygodny w kontekście melanogenezy - jony miedzi stanowią kofaktor tyrozynazy, czyli enzymu kluczowego dla produkcji melaniny, a ich chelatacja może pośrednio ograniczać aktywność tego enzymu. Nie ma jednak bezpośredniego dowodu, że w skórze ludzkiej zachodzi pełny łańcuch: chelatacja metalu -> spadek aktywności tyrozynazy -> kliniczna redukcja przebarwień. Mechanizm pozostaje więc pośrednio potwierdzony.

Ten tekst przeczytasz w 5 minut.

Nazwa INCI

Phytic Acid. W kosmetykach spotykane są również formy pokrewne: fitian sodu (Sodium Phytate), fitian potasu (Potassium Phytate) oraz fitina (Phytin) - sól wapniowo-magnezowa kwasu fitynowego.

Nazwa zwyczajowa

Kwas fitynowy.

Funkcja w kosmetyku

Składnik chelatujący - wiąże jony metali, zwłaszcza żelaza i miedzi, które mogą nasilać reakcje oksydacyjne w formulacji i na powierzchni skóry.
Antyoksydant - wspiera ochronę przed wolnymi rodnikami katalizowanymi przez jony metali.
Składnik wspierający działanie rozjaśniające formulacji - wykorzystywany w peelingach i serum łączonych z innymi składnikami aktywnymi o działaniu depigmentacyjnym; przykładem peelingu rozświetlającego w ofercie Veoli Botanica jest GLASS SKIN POWER PEEL.

Działanie kosmetyczne

Właściwość	Poziom dowodów
Chelatacja jonów metali (Fe, Cu)	Dobrze udokumentowana w literaturze
Działanie antyoksydacyjne	Potwierdzone w badaniach laboratoryjnych
Samodzielne działanie depigmentacyjne	Brak danych z monoterapii; dane dotyczą formuł łączonych

Co mówią badania o przebarwieniach

Najlepiej udokumentowane dane kliniczne dla kwasu fitynowego dotyczą formuł łączonych, nie monoterapii. W 12-tygodniowym badaniu domowej pielęgnacji emulsja z 2% kwasu fitynowego i 10% kwasu glikolowego poprawiała wygląd przebarwień od 4. tygodnia i była dobrze tolerowana (PubMed). Z kolei w randomizowanym badaniu klinicznym u osób z melazmą porównano trzy rodzaje peelingów; po 12 tygodniach redukcja wskaźnika MASI, czyli skali oceny nasilenia melazmy, wyniosła (PubMed):

62,36% dla 35% kwasu glikolowego,
60,98% dla peelingu salicylowo-migdałowego,
44,71% dla peelingu kombinowanego z kwasem fitynowym.

Kwas fitynowy ma więc dane kliniczne, ale w tym porównaniu nie był najskuteczniejszą z testowanych opcji. Szerszy kontekst kwasów stosowanych w pielęgnacji opisuje artykuł Rodzaje kwasów. Które powinnaś wypróbować w swojej pielęgnacji?, a różnice między poszczególnymi kwasami złuszczającymi przybliża wpis Kwas salicylowy, a glikolowy - na jakie dolegliwości skórne pomogą?.

Ciekawostka: Kwas fitynowy bywa łączony w peelingach gabinetowych z kwasem askorbinowym (witaminą C) i kwasem trichlorooctowym. Takie połączenia są stosowane w praktyce formulacyjnej i klinicznej, choć brak twardego dowodu na synergię lub antagonizm między kwasem fitynowym a witaminą C.

Zastosowanie

Kwas fitynowy spotykany jest głównie w następujących kategoriach produktów:

Peelingi kwasowe, także formuły łączące kwasy i enzymy - przykładem tej kategorii w ofercie Veoli Botanica jest MATCHA POWER PEEL.
Serum rozświetlające i depigmentacyjne - przykładem tej kategorii jest GOOD TO C YOU.
Kosmetyki pozostające na skórze (leave-on).
Preparaty do okolicy oka, zwykle w niskich stężeniach - przykładem tej kategorii jest EYE SEE NO SPOTS.

Zastosowanie i forma produktu zawsze zależą od całej receptury oraz stężenia. Więcej o tym, jak interpretować skład INCI, opisuje wpis Co kryje skład Twoich kosmetyków. Warto też pamiętać, że sam typ kwasu nie wystarcza do oceny tolerancji - liczy się stężenie i cała formulacja, o czym szerzej mówi artykuł Stężenie ma znaczenie. Kwas mlekowy - jakie ma właściwości i zastosowanie?.

Pozyskiwanie

Kwas fitynowy jest składnikiem pochodzenia roślinnego. Naturalnie występuje w nasionach zbóż, roślinach strączkowych i orzechach, gdzie pełni funkcję magazynu fosforu. W kosmetyce pozyskiwany jest z surowców roślinnych. W produktach Veoli Botanica stosowany jest wyłącznie wariant roślinny - marka nie używa składników pochodzenia zwierzęcego (certyfikaty PETA Approved, Fundacja Viva!).

Ciekawostka: Kwas fitynowy należy do najsilniej chelatujących substancji naturalnych - w warunkach laboratoryjnych skutecznie wiąże jony żelaza, co tłumaczy jego rolę jako stabilizatora formulacji kosmetycznych.

Dopuszczalne stężenie

Zgodnie z danymi panelu CIR najwyższe zgłoszone stężenie kwasu fitynowego wynosiło do 2% w produktach pozostających na skórze oraz do 0,05% w preparatach przeznaczonych do okolicy oczu (CIR). Wartości te odzwierciedlają najwyższe zgłoszone stężenia użytkowe, a nie uniwersalne optimum technologiczne ani limit prawny. Brak danych pozwalających wskazać jedną optymalną wartość pH dla gotowego kosmetyku z kwasem fitynowym - wiadomo jedynie, że składnik ten był elementem kwaśnych formulacji depigmentacyjnych. Dobór kwasu do konkretnego typu skóry omawia artykuł Jaki kwas wybrać dla skóry suchej i wrażliwej? Poznaj odpowiedź ekspertki.

Pora dnia

Kwas fitynowy może być stosowany o dowolnej porze dnia. Pora aplikacji zależy bardziej od całej formulacji, w tym obecności innych składników aktywnych, niż od samego kwasu fitynowego.

Bezpieczeństwo i ostrzeżenia

Brak klasyfikacji jako substancja niebezpieczna zgodnie z przepisami chemicznymi. Panel CIR uznał kwas fitynowy, fitian sodu, fitinę i trisodowy inozytolotrifosforan za bezpieczne w aktualnych praktykach stosowania (CIR).

Możliwe reakcje skórne

W testach HRIPT, czyli testach powtarzanego nakładania na skórę, dla produktów z 1% i 5% kwasu fitynowego nie stwierdzono dowodów opóźnionej nadwrażliwości kontaktowej (CIR). Odnotowano jednak pojedyncze łagodne reakcje drażniące. W dostarczonych źródłach nie opisano raportu o fotouczuleniu wywołanym przez kwas fitynowy stosowany miejscowo, ale nie jest to równoznaczne z pełnym potwierdzeniem zerowej fototoksyczności. Tolerancja zależy od całej kategorii produktu i jego stężenia, a nie wyłącznie od nazwy pojedynczego kwasu - więcej o różnicach między peelingami opisuje artykuł Peeling kwasowy czy enzymatyczny? Sprawdź, co działa najlepiej!.

Ciąża i karmienie

Brak dedykowanych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania miejscowego samego kwasu fitynowego w ciąży i podczas karmienia piersią. Ocena bezpieczeństwa zależy od gotowego produktu, nie od pojedynczego surowca w oderwaniu od formulacji.

Ciekawostka: Kwas fitynowy jest dobrze znany w dietetyce jako substancja ograniczająca wchłanianie minerałów z pożywienia. Przy stosowaniu miejscowym w kosmetykach nie wykazano jednak, by powodował klinicznie istotne niedobory minerałów - dane o wpływie na biodostępność pierwiastków śladowych dotyczą podaży doustnej, nie aplikacji na skórę.

Powrót do bazy składników

Powrót do wyszukiwarki składników

Źródła

Sarkar i wsp. (2016) / Comparative Evaluation of Efficacy and Tolerability of Glycolic Acid, Salicylic Mandelic Acid, and Phytic Acid Combination Peels in Melasma / Dermatologic Surgery / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26859648/ / [dostęp: 30.06.2026]
Houshmand E.B. (2021) / Effect of glycolic acid, phytic acid, soothing complex containing Emulsion on Hyperpigmentation and skin luminosity: A clinical evaluation / Journal of Cosmetic Dermatology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33458927/ / [dostęp: 30.06.2026]
Piquero-Casals i wsp. (2020) / A Treatment Combination of Peels, Oral Antioxidants, and Topical Therapy for Refractory Melasma: A Report of 4 Cases / Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32161485/ / [dostęp: 30.06.2026]
Graf i wsp. (1990) / Antioxidant functions of phytic acid / Free Radical Biology & Medicine / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2182395/ / [dostęp: 30.06.2026]
Furmanczyk i wsp. (2024) / Efficacy and tolerability of a depigmenting gel serum comprising tranexamic acid, niacinamide, 4-butylresorcinol, phytic acid, and a mixture of hydroxy acids that targets the biological processes regulating skin melanogenesis / Journal of Cosmetic Dermatology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38549196/ / [dostęp: 30.06.2026]
Chondrou i wsp. (2024) / Dietary Phytic Acid, Dephytinization, and Phytase Supplementation Alter Trace Element Bioavailability-A Narrative Review of Human Interventions / Nutrients / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39683463/ / [dostęp: 30.06.2026]
Sarkar i wsp. (2024) / Chemical Peels for Melasma: A Systematic Review / Dermatologic Surgery / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38530985/ / [dostęp: 30.06.2026]