Lysine
Lizyna jest jednym z aminokwasów, które odgrywają istotną rolę w biologii kolagenu - głównego białka strukturalnego skóry. Reszty lizyny wbudowane w cząsteczkę kolagenu ulegają hydroksylacji, czyli enzymatycznej przemianie prowadzonej przez hydroksylazy lizylowe. Powstająca w ten sposób hydroksylizyna uczestniczy następnie w glikozylacji, czyli przyłączaniu cząsteczek cukrowych, oraz w tworzeniu trwałych wiązań krzyżowych stabilizujących włókna kolagenowe. To właśnie te procesy warunkują prawidłowe dojrzewanie i mechaniczną stabilność kolagenu. W praktyce oznacza to, że lizyna pełni funkcję budulcową, potrzebną do prawidłowej organizacji włókien kolagenowych.
Nazwa INCI
Podstawowa nazwa INCI to Lysine. W formulacjach kosmetycznych można spotkać również pochodne i warianty nazewnicze: Lysine HCl (chlorowodorek lizyny), Lysine Aspartate (asparaginian lizyny) oraz Polylysine (polilizyna). Każda z tych form pełni nieco inną rolę technologiczną w gotowym produkcie.
Nazwa zwyczajowa
Lizyna to aminokwas egzogenny, czyli taki, którego organizm nie wytwarza samodzielnie w ilości pokrywającej zapotrzebowanie i który musi być dostarczany z zewnątrz.
Funkcja w kosmetyku
Składnik kondycjonujący skórę
Składnik wspierający formulację
Element kompleksów aminokwasowych stosowanych w serum, kremach i preparatach do włosów
Działanie kosmetyczne
Warto jednak wyraźnie oddzielić ten mechanizm biologiczny od potwierdzonego działania kosmetycznego po aplikacji miejscowej. Dla czystej lizyny stosowanej na skórę nie opublikowano wiarygodnego badania klinicznego, które wykazałoby poprawę napięcia zdrowej skóry twarzy lub bezpośredni wzrost syntezy kolagenu w naskórku. Najbliższy kliniczny sygnał pochodzi z kontekstu gojenia ran - w randomizowanym badaniu interwencyjnym krem z 15% lizyny stosowany dwa razy dziennie przez 6 tygodni wspierał regenerację owrzodzeń stopy cukrzycowej. To interesujący kierunek badawczy, ale nie stanowi dowodu na kosmetyczne działanie pro-aging.
| Aspekt | Opis |
| Rola biologiczna | Udział w hydroksylacji i tworzeniu wiązań krzyżowych kolagenu |
| Dowód kliniczny dla skóry twarzy | Brak wiarygodnego badania potwierdzającego poprawę napięcia zdrowej skóry po aplikacji miejscowej |
| Najbliższy sygnał kliniczny | Badanie z 15% lizyny w kontekście gojenia ran (Shashikumara i wsp., 2023) |
| Typowa rola w kosmetyku | Składnik kondycjonujący i element kompleksów aminokwasowych |
Ciekawostka: Hydroksylizyna - produkt enzymatycznej przemiany lizyny w kolagenie - jest jednym z nielicznych aminokwasów, które ulegają glikozylacji bezpośrednio w strukturze białka. To sprawia, że lizyna ma wyjątkowe znaczenie dla prawidłowej organizacji włókien kolagenowych, nawet jeśli jej miejscowe działanie kosmetyczne wymaga dalszych badań.
Zastosowanie
produkty do pielęgnacji twarzy - serum i kremy z kompleksami aminokwasów
Preparaty do włosów i skóry głowy, na przykład EVERY HAIR YOU GO - szampon wzmacniająco-odżywczy z aminokwasami i melatoniną
Maski nawilżające, na przykład NIGHT RECOVERY MASK - całonocna maska nawilżająca z kompleksem aminokwasów i PCA 1% oraz kwasem hialuronowym 1%
Opinia klienta: Bardzo dobry szampon, mam włosy rozjaśniane, cienkie. Włosy są po nim lekkie i puszyste, skóra głowy dobrze oczyszczona.
Ciekawostka: Lizyna w formulacjach kosmetycznych występuje najczęściej nie jako samodzielny składnik aktywny o wysokim stężeniu, lecz jako element szerszych kompleksów aminokwasowych - wspólnie z innymi aminokwasami wspiera kondycję skóry i włosów.
Poniższe produkty Veoli Botanica komunikują obecność kompleksu aminokwasów w nazwie handlowej. Ostateczne potwierdzenie obecności lizyny zawsze wynika z aktualnej listy INCI na karcie produktu.
NIGHT RECOVERY MASK - całonocna maska nawilżająca z kompleksem aminokwasów i PCA 1% oraz kwasem hialuronowym 1%, stosowana jako ostatni krok wieczornej pielęgnacji.
EVERY HAIR YOU GO - wzmacniająco-odżywczy szampon poprawiający kondycję skalpu z 0,5% Chromazone™, aminokwasami i melatoniną.
Pozyskiwanie
Komercyjna lizyna jest najczęściej wytwarzana metodą fermentacyjną z udziałem szczepów bakteryjnych nadprodukujących ten aminokwas. Niektóre pochodne, takie jak asparaginian lizyny, mogą być otrzymywane z substratów roślinnych w procesach fermentacyjnych. W produktach Veoli Botanica stosowany jest wyłącznie wariant fermentacyjny - marka nie używa składników pochodzenia zwierzęcego (certyfikat PETA, Fundacja Viva!).
Dopuszczalne stężenie
Według dokumentacji Cosmetic Ingredient Review (CIR) maksymalne deklarowane stężenia użycia lizyny w kosmetykach sięgały do 0,7%, a chlorowodorku lizyny do 0,6%. Są to zakresy deklarowane przez producentów kosmetyków, a nie uniwersalne zalecenia skuteczności - zakres użycia nie jest równoznaczny z klinicznie potwierdzonym stężeniem, przy którym składnik wykazuje konkretny efekt pielęgnacyjny.
Ciekawostka: Polilizyna - pochodna powiązana z lizyną - jest opisywana w literaturze naukowej częściej jako element układów nośnikowych i technologii dostarczania składników aktywnych niż jako klasyczny samodzielny składnik kondycjonujący. To pokazuje, jak różnorodne mogą być zastosowania jednego aminokwasu w nowoczesnej kosmetyce.
Pora dnia
Lizyna może być stosowana o dowolnej porze. Sam aminokwas nie jest składnikiem fotouczulającym, więc pora aplikacji zależy głównie od całej formulacji produktu, a nie od tego konkretnego składnika.
Bezpieczeństwo i ostrzeżenia
Ocena CIR dla α-aminokwasów uznała lizynę i chlorowodorek lizyny za bezpieczne w aktualnych praktykach stosowania i stężeniach kosmetycznych. Brak klasyfikacji jako substancja niebezpieczna zgodnie z przepisami chemicznymi.
W raportach cytowanych w dokumentacji naukowej nie opisano częstych alergii kontaktowych wywoływanych przez samą lizynę stosowaną miejscowo. Badania powtarzanego narażenia płatkowego (HRIPT - Human Repeat Insult Patch Test) dla formulacji zawierających lizynę nie wykazały podrażnienia ani uczulenia kontaktowego.
Ciąża i karmienie
Brak osobnej opinii SCCS poświęconej wyłącznie lizynie jako składnikowi kosmetycznemu. Bezpieczeństwo produktu zawierającego lizynę w okresie ciąży i karmienia piersią powinno być oceniane całościowo - w kontekście pełnej formulacji, a nie pojedynczego aminokwasu.
Powrót do bazy składników
Źródła
Shashikumara i wsp. (2023) / Efficacy of 15% lysine cream in treating diabetic foot ulcers: a randomized interventional study / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37457650 / [dostęp: 30.06.2026]
Yamauchi i wsp. (2019) / Lysine Hydroxylation and Cross-Linking of Collagen / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31256387/ / [dostęp: 30.06.2026]
Yamauchi, Mitsuo (2012) / Lysine post-translational modifications of collagen / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22708567/ / [dostęp: 30.06.2026]
Bauriaud i wsp. (2025) / A Prospective Open-Label Study of Tolerance and Effectiveness of Sequential Dermocosmetic Treatments Combining Poly-l-Lysine Biovectors With Vitamins A and C / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40242255 / [dostęp: 30.06.2026]
Zarrintaj i wsp. (2021) / Polylysine for skin regeneration: A review of recent advances and future perspectives / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35111953/ / [dostęp: 30.06.2026]
Rubert Nogueira i wsp. (2013) / New cationic nanovesicular systems containing lysine-based surfactants for topical administration: Toxicity assessment using representative skin cell lines / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23032312/ / [dostęp: 30.06.2026]
Zou i wsp. (2024) / Lactate triggers KAT8-mediated LTBP1 lactylation at lysine 752 to promote skin rejuvenation by inducing collagen synthesis in fibroblasts / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39102921/ / [dostęp: 30.06.2026]
Gao i wsp. (2025) / Lysine Carboxymethyl Cysteinate, as a Topical Glutathione Precursor, Protects Against Oxidative Stress and UVB Radiation-Induced Skin Damage / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40427487/ / [dostęp: 30.06.2026]
Xiao i wsp. (2026) / Lysine Carboxymethyl Cysteinate (LCC) Protects the Epidermis from UVB-Induced Barrier Damage Through the Activation of Autophagy / PubMed / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42041879/ / [dostęp: 30.06.2026]