Limonene

Nazwa INCI

Limonene

Nazwa zwyczajowa

Limonen (INCI: Limonene) - monoterpen powszechnie występujący w kompozycjach zapachowych stosowanych w kosmetykach. Pokrewnym związkiem jest D-LIMONENE.

Funkcja w kosmetyku

Limonen zalicza się do składników zapachowych, a nie do klasycznych składników aktywnych. W formulacjach kosmetycznych pełni przede wszystkim rolę substancji perfumującej - nadaje produktom charakterystyczny, cytrusowy profil aromatyczny. W literaturze farmaceutycznej pojawia się również kontekst wpływu limonenu na przenikanie innych substancji przez skórę, jednak nie jest to funkcja eksponowana w gotowych kosmetykach pielęgnacyjnych.

Działanie kosmetyczne

Kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa tego składnika ma jego stabilność oksydacyjna. Po kontakcie z powietrzem limonen ulega autooksydacji, a głównymi pierwotnymi produktami tego procesu są hydroperoksydy - zwłaszcza limonen-2-hydroperoksyd. W mieszaninie utlenienia powstają także epoksydy, w tym tlenek limonenu. To właśnie nadtlenki limonenu, a nie świeża cząsteczka wyjściowa, są opisywane w badaniach jako główne alergeny kontaktowe odpowiedzialne za dodatnie wyniki testów płatkowych (patch test).

Mechanizm utleniania i znaczenie biologiczne

Nadtlenki limonenu mogą tworzyć rodniki, które reagują z białkami skóry i tworzą immunogenne kompleksy hapten-białko, czyli połączenia małej reaktywnej cząsteczki z białkiem, rozpoznawane przez układ odpornościowy jako potencjalnie uczulające. W modelach laboratoryjnych opisano wzrost ekspresji markerów aktywacji komórkowej w keratynocytach (komórkach naskórka) i komórkach dendrytycznych, a także związek między utlenionym limonenem a uszkodzeniami lipidowymi i stanem zapalnym skóry.

Warto dodać, że w literaturze farmaceutycznej limonen opisywany jest jako substancja zdolna do zwiększania przenikania innych związków przez skórę w modelach laboratoryjnych. Efekt ten nie jest jednak równoznaczny z korzyścią pielęgnacyjną w gotowym kosmetyku - przy skórze wrażliwej może być wręcz niepożądany.

Zastosowanie

Limonen może występować w następujących kategoriach kosmetyków:

• perfumowane produkty do pielęgnacji twarzy, np. SAY HI-DRATION,

• kosmetyki do mycia ciała, np. SALIC HERO BODY,

• preparaty do włosów i skóry głowy, np. HAIRS THE SECRET,

• perfumy,

• produkty spłukiwane z kompozycją zapachową.

Pozyskiwanie

Limonen występuje naturalnie w skórkach owoców cytrusowych - jest jednym z głównych składników olejków eterycznych pozyskiwanych z pomarańczy, cytryn i grejpfrutów. Może być również otrzymywany na drodze syntezy chemicznej.

W produktach Veoli Botanica stosowany jest wyłącznie wariant roślinny lub syntetyczny - marka nie używa składników pochodzenia zwierzęcego (certyfikaty PETA i Fundacji Viva!).

Dopuszczalne stężenie

Limonen stosowany jest w kosmetykach w stężeniach zależnych od kategorii produktu i jego przeznaczenia. Zgodnie z przepisami unijnymi dotyczącymi alergenów zapachowych, obecność limonenu musi być obowiązkowo deklarowana na etykiecie, gdy jego stężenie przekracza 0,001% w produktach niespłukiwanych oraz 0,01% w produktach spłukiwanych. Progi te odnoszą się wyłącznie do obowiązku deklaracji, a nie do maksymalnego dopuszczalnego stężenia formulacyjnego.

Pora dnia

Kosmetyki zawierające limonen stosuje się o dowolnej porze - składnik ten nie wymaga ograniczenia do rutyny porannej ani wieczornej. Znaczenie ma raczej typ formuły i indywidualna reaktywność skóry.

Bezpieczeństwo i ostrzeżenia

Brak klasyfikacji jako substancja niebezpieczna zgodnie z przepisami chemicznymi.

Największe znaczenie praktyczne ma ryzyko reakcji na utlenione produkty limonenu, zwłaszcza hydroperoksydy. W badaniach dermatologicznych z użyciem testów płatkowych częstość dodatnich reakcji na nadtlenki limonenu wynosiła:

• 1,4%, 3,4% i 5,1% w zależności od stężenia materiału testowego w badaniu hiszpańskim,

• 9,4% w badaniu z Groningen,

• 1,6% w duńskim materiale z lat 2014–2025.

Dane te dotyczą głównie nadtlenków limonenu, a nie świeżej cząsteczki wyjściowej.

W dostarczonych źródłach brak mocnych klinicznych dowodów, że sam limonen jest częstym fototoksykantem w kosmetykach. Problem fototoksyczności częściej dotyczy całych olejków cytrusowych zawierających furanokumaryny, natomiast dla limonenu dominującym ryzykiem pozostaje alergiczne kontaktowe zapalenie skóry (allergic contact dermatitis) po utlenieniu.

Nie ma również podstaw do twierdzenia, że naturalny limonen z olejków eterycznych jest bardziej alergizujący niż limonen syntetyczny - w dostarczonych danych brak wiarygodnego badania bezpośrednio porównującego oba źródła w identycznych warunkach ekspozycji. Ryzyko zależy bardziej od stopnia utlenienia i obecności nadtlenków niż od samego pochodzenia surowca.

Bezpieczeństwo w ciąży i w okresie karmienia piersią: brak szczegółowych danych klinicznych dotyczących stosowania limonenu w kosmetykach w tych okresach. W razie wątpliwości zaleca się konsultację z lekarzem lub położną.

Powrót do bazy składników

Powrót do wyszukiwarki składników

Źródła

1. Karlberg i wsp. (1994) / Hydroperoxides in oxidized d-limonene identified as potent contact allergens. / Archives of Dermatological Research / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8154930/ / [dostęp: 30.06.2026]

2. Johansson i wsp. (2008) / Carbon- and oxygen-centered radicals are equally important haptens of allylic hydroperoxides in allergic contact dermatitis. / Chemical Research in Toxicology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18597496/ / [dostęp: 30.06.2026]

3. Lichter i wsp. (2021) / Skin sensitization to fragrance hydroperoxides: interplay between dendritic cells, keratinocytes and free radicals. / British Journal of Dermatology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33205411/ / [dostęp: 30.06.2026]

4. Dittmar i wsp. (2019) / Contact sensitization to hydroperoxides of limonene and linalool: Results of consecutive patch testing and clinical relevance. / Contact Dermatitis / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6587870/ / [dostęp: 30.06.2026]

5. Deza i wsp. (2017) / Contact sensitization to limonene and linalool hydroperoxides in Spain: a GEIDAC prospective study. / Contact Dermatitis / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27896835/ / [dostęp: 30.06.2026]

6. Botvid i wsp. (2026) / Ten Years of Patch Testing to Hydroperoxides of Limonene and Linalool: Prevalence, Patterns and Clinical Insights. / Contact Dermatitis / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41638887/ / [dostęp: 30.06.2026]

7. Schubert i wsp. (2023) / Patch testing hydroperoxides of limonene and linalool in consecutive patients-Results of the IVDK 2018-2020. / Contact Dermatitis / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37177844/ / [dostęp: 30.06.2026]

8. Moore i wsp. (2025) / A lipidomic approach towards identifying the effects of fragrance hydroperoxides on keratinocytes. / Contact Dermatitis / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39406257/ / [dostęp: 30.06.2026]

9. Moore i wsp. (2025) / Terpene Hydroperoxides as Lipid Peroxidation Inducers: Biomimetic and HaCaT Cell Studies in Allergic Contact Dermatitis. / Contact Dermatitis / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12134425/ / [dostęp: 30.06.2026]

10. Johansen i wsp. (2015) / Essential oils can contain allergenic hydroperoxides at eliciting levels, regardless of handling and storage. / Contact Dermatitis / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26190437/ / [dostęp: 30.06.2026]

11. Yamane i wsp. (1995) / Terpene penetration enhancers in propylene glycol/water co-solvent systems: effectiveness and mechanism of action. / Journal of Pharmacy and Pharmacology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8932680/ / [dostęp: 30.06.2026]

12. Tan i wsp. (2020) / Pigmented contact dermatitis in the axillae caused by hydroperoxides of limonene. / Contact Dermatitis / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7256231/ / [dostęp: 30.06.2026]