Lecithin

Lecytyna należy do fosfolipidów - związków organicznych obecnych w błonach komórkowych, które mają jednocześnie część hydrofilową (przyciągającą wodę) i lipofilową (przyciągającą tłuszcze). Ta amfifilowa budowa sprawia, że lecytyna potrafi stabilizować granicę faz olej/woda w emulsjach, a jednocześnie wspierać tworzenie struktur bardziej kompatybilnych z lipidami warstwy rogowej naskórka.

Ten tekst przeczytasz w 5 minut.

Nazwa INCI

Lecithin - oficjalna nazwa INCI tego składnika kosmetycznego. Wpis dotyczy wyłącznie klasycznej lecytyny; pokrewny wariant - lecytyna uwodorniona - opisany jest w osobnym wpisie: Hydrogenated Lecithin.

Nazwa zwyczajowa

Lecytyna (INCI: Lecithin). W technologii kosmetycznej termin ten odnosi się do mieszaniny fosfolipidów pozyskiwanej z surowców roślinnych, a nie do pojedynczej substancji chemicznej.

Funkcja w kosmetyku

Lecytyna pełni w formulacjach kosmetycznych kilka funkcji jednocześnie:

emulgator / koemulgator
składnik kondycjonujący skórę
emolient
składnik nośnikowy (w układach liposomowych i nanoemulsjach)

Więcej o roli nośnikowej fosfolipidów w kosmetykach: Stężenie ma znaczenie: Dlaczego liposomy w kosmetykach działają?

Działanie kosmetyczne

W praktyce oznacza to, że lecytyna pomaga utrzymać jednorodną konsystencję emulsji, także w takich formulacjach jak REPAIR BY NIGHT, i ogranicza wypłukiwanie lipidów ze skóry podczas kontaktu z produktem. Badania porównawcze wykazały, że surfaktanty fosfolipidowe oparte na lecytynie są znacznie łagodniejsze dla bariery naskórkowej niż klasyczne detergenty syntetyczne.

Funkcja	Mechanizm	Znaczenie w formule
Emulgator / koemulgator	Stabilizuje granicę faz olej/woda dzięki budowie amfifilowej	Zapewnia jednorodną konsystencję emulsji
Składnik kondycjonujący	Wspiera struktury lamelarne kompatybilne z lipidami naskórka	Pomaga ograniczyć ucieczkę wody ze skóry
Składnik nośnikowy	Tworzy liposomy i nanoemulsje zdolne do transportu innych składników aktywnych	Wspiera przenikanie składników aktywnych do skóry

Ciekawostka: Najważniejszym parametrem jakościowym lecytyny jest udział fosfatydylocholiny (phosphatidylcholine). W surowej lecytynie wynosi on zwykle kilkanaście–kilkadziesiąt procent, natomiast frakcjonowanie pozwala uzyskać surowce o znacznie wyższej zawartości - a im wyższy udział fosfatydylocholiny, tym większy potencjał do tworzenia struktur lamelarnych i liposomów.

Mechanizm formulacyjny

Działanie lecytyny wynika przede wszystkim z jej właściwości międzyfazowych. Cząsteczki fosfolipidów ustawiają się na granicy faz olej/woda, obniżając napięcie powierzchniowe i stabilizując emulsję. To dlatego lecytyna bywa stosowana jako koemulgator w kremach, balsamach i produktach oczyszczających, na przykład w MAKE IT CLEAR - wspiera główny emulgator, a jednocześnie nadaje formule lepszą tolerancję skórną.

Rola nośnikowa

W niektórych układach formulacyjnych lecytyna stanowi element nośnikowy dla innych składników aktywnych - jest bazą do tworzenia liposomów i nanoemulsji. Warto jednak rozróżniać klasyczną lecytynę jako składnik kosmetyku od gotowej technologii nośnikowej: sam fakt obecności lecytyny w składzie INCI nie oznacza automatycznie, że formuła zawiera liposomy. Skuteczność układu nośnikowego zależy od wielu parametrów formulacyjnych, w tym od stężenia i stopnia oczyszczenia fosfolipidów.

Ciekawostka: Dwa kosmetyki z tym samym składnikiem INCI „Lecithin" mogą działać technologicznie bardzo różnie - wszystko zależy od frakcji fosfolipidowej, stężenia i sposobu przetworzenia surowca w formule.

Zastosowanie

Lecytyna pojawia się najczęściej w kremach, serum, produktach oczyszczających oraz kosmetykach do pielęgnacji ciała i włosów. Przykłady produktów Veoli Botanica, w których taki typ surowca może pełnić funkcję formulacyjną, to:

Więcej o składnikach często łączonych z łagodnymi formulacjami oczyszczającymi przeczytasz tutaj: Levulinic Acid

Pozyskiwanie

W kontekście surowców kosmetycznych lecytyna pozyskiwana jest najczęściej ze źródeł roślinnych - przede wszystkim z nasion soi i słonecznika. Proces polega na ekstrakcji frakcji fosfolipidowej z oleju roślinnego, a następnie jej oczyszczaniu do pożądanego stopnia.

Sama nazwa INCI „Lecithin" nie wskazuje jednoznacznie na źródło pochodzenia surowca. W produktach Veoli Botanica stosowany jest wyłącznie wariant roślinny - marka nie używa składników pochodzenia zwierzęcego (certyfikat PETA, Fundacja Viva!).

Ciekawostka: Właściwości międzyfazowe lecytyny zależą od źródła roślinnego - surowa lecytyna sojowa i słonecznikowa mają zbliżony udział fosfatydylocholiny, ale różnią się profilem pozostałych fosfolipidów. Nie ma jednak twardych danych klinicznych potwierdzających jednoznaczną przewagę jednego źródła nad drugim w gotowych kosmetykach.

Dopuszczalne stężenie

Zakres stosowania lecytyny w kosmetykach zależy od rodzaju surowca i funkcji, jaką pełni w formule - klasyczna lecytyna jako koemulgator, wysoko oczyszczona frakcja fosfatydylocholiny czy gotowy układ nośnikowy to różne kategorie wymagające różnych stężeń.

Lecytyna nie jest objęta limitami stężeń określonymi w przepisach kosmetycznych UE - jej stosowanie regulowane jest ogólnymi zasadami bezpieczeństwa produktu kosmetycznego. W praktyce formulacyjnej lecytyna jako koemulgator stosowana jest zazwyczaj w zakresie od kilku dziesiątych procenta do kilku procent, natomiast w układach nośnikowych jej stężenie dobierane jest indywidualnie w zależności od technologii i pożądanego efektu.

Pora dnia

Lecytyna może być stosowana o dowolnej porze - zarówno rano, jak i wieczorem. Jest przede wszystkim składnikiem funkcjonalnym formulacji i nie należy do grup wymagających rozdziału na poranek i wieczór, jak retinal czy kwasy złuszczające.

Bezpieczeństwo i ostrzeżenia

Brak klasyfikacji jako substancja niebezpieczna zgodnie z przepisami chemicznymi. Panel CIR uznał lecytynę i inne fosfoglicerydy - czyli fosfolipidy wykorzystywane w kosmetykach - za bezpieczne w aktualnych praktykach stosowania w kosmetykach. Badania na ludziach wykazały niski potencjał drażniący formulacji lecytynowych.

Alergie i ostrożność

W zależności od źródła surowca nie zawsze można całkowicie wykluczyć obecność śladowych białek resztkowych. Osoby z potwierdzoną alergią na soję lub jajo powinny zachować ostrożność i rozważyć test płatkowy (patch test) przed regularnym stosowaniem produktu zawierającego lecytynę.

Powrót do bazy składników

Powrót do wyszukiwarki składników

Źródła

Johnson i wsp. (2020) / Safety Assessment of Lecithin and Other Phosphoglycerides as Used in Cosmetics / [online] / https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1091581820953123 / [dostęp: 30.06.2026]
Marangoni i wsp. (2024) / Spontaneous nanosized liposome formation from crude dried lecithin upon addition of glycerol / [online] / https://www.nature.com/articles/s41598-024-80970-6 / [dostęp: 30.06.2026]
brak (2026) / Functionals / [online] / https://www.lipoid-kosmetik.com/products/phospholipids/functionals/ / [dostęp: 30.06.2026]
brak (2024) / Lecithin, USDA Certified Organic Specification Sheet / [online] / https://www.makingcosmetics.com/on/demandware.static/-/Sites-makingcosmetics-master/default/dwe3518824/fact-sheets/fact-sheet-lecithin-co.pdf / [dostęp: 30.06.2026]
Zhou i wsp. (2010) / Preparation and Characterization of a Lecithin Nanoemulsion as a Topical Delivery System / [online] / https://link.springer.com/article/10.1007/s11671-009-9469-5 / [dostęp: 30.06.2026]
Vater i wsp. (2021) / Changes in Skin Barrier Function after Repeated Exposition to Phospholipid-Based Surfactants and Sodium Dodecyl Sulfate In Vivo and Corneocyte Surface Analysis by Atomic Force Microscopy / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33804924/ / [dostęp: 30.06.2026]
Gutiérrez-Méndez i wsp. (2022) / Lecithins: A comprehensive review of their properties and their use in formulating microemulsions / [online] / https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jfbc.14157 / [dostęp: 30.06.2026]
brak (2026) / Product Finder / [online] / https://www.lipoid-kosmetik.com/product-finder/ / [dostęp: 30.06.2026]
brak (2026) / COSMOS APPROVED | Approved raw materials (without organic content) / [online] / https://www.cosmos-standard.org/en/databases/approved-raw-materials/?page=123 / [dostęp: 30.06.2026]
PETA (2026) / PETA Beauty Without Bunnies / [online] / https://corporate.peta.de/en/peta-beauty-without-bunnies/ / [dostęp: 30.06.2026]
FDA (2026) / Allergens in Cosmetics / [online] / https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetic-ingredients/allergens-cosmetics / [dostęp: 30.06.2026]
EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (2017) / Re-evaluation of lecithins (E 322) as a food additive / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7010002/ / [dostęp: 30.06.2026]
brak (2026) / Cosphaderm®T-70 NON GMO / [online] / https://cosphatec.com/en/products/cosphaderm-t-70-non-gmo/ / [dostęp: 30.06.2026]
Dreher i wsp. (1996) / Human skin irritation studies of a lecithin microemulsion gel and of lecithin liposomes / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8722607/ / [dostęp: 30.06.2026]
Liang i wsp. (2025) / High-Throughput Microfluidic Production of Ultrasmall Lecithin Nanoliposomes for High-Efficacy Transdermal Delivery and Skin-Aging Treatment / [online] / https://www.mdpi.com/2227-9059/13/2/322 / [dostęp: 30.06.2026]
Strati i wsp. (2025) / Hydrogenated plant-based lecithins as excipients for cosmetic and pharmaceutical applications: A physical-chemical study / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40425131/ / [dostęp: 30.06.2026]