Jak dbać o skórę latem? Poznaj odpowiedź ekspertki.
Przeznaskórkowa utrata wody (TEWL) - ilość wody, która ucieka z naskórka do otoczenia. Gdy TEWL rośnie, skóra częściej daje uczucie ściągnięcia, szybciej traci komfort i może wyglądać na bardziej zmęczoną.
Ten tekst przeczytasz w 8 minut.
Wprowadzenie merytoryczne
Pielęgnacja skóry latem wymaga innego rozłożenia akcentów niż w chłodniejszych miesiącach. Ciepło i wilgotność powietrza nasilają wydzielanie sebum, a jednocześnie klimatyzacja i wiatr przyspieszają odparowywanie wody z naskórka. W efekcie skóra może jednocześnie błyszczeć w strefie T i dawać uczucie ściągnięcia na policzkach - to klasyczny sygnał, że bariera naskórkowa potrzebuje wsparcia, a nie agresywniejszego oczyszczania.
Badania wskazują, że ekspozycja na słońce może odpowiadać za około 80% widocznych oznak starzenia twarzy w badanej populacji - co wykazali Flament i wsp. w analizie obejmującej 298 kobiet o różnym narażeniu na promieniowanie UV. Warto jednak pamiętać, że ta wartość dotyczy widocznych cech starzenia twarzy, a nie całego biologicznego procesu starzenia skóry. Jednocześnie w literaturze z lat 2024–2026 rośnie znaczenie ochrony przed HEV, czyli światłem widzialnym o wysokiej energii, ponieważ badania z 2025 roku wskazały, że ten zakres światła może indukować utrwaloną pigmentację.
Dlaczego lato zwiększa potrzeby bariery naskórkowej
Ciepło i promieniowanie nie tylko wpływają na komfort skóry - mogą nasilać odwodnienie, rumień i nierówny koloryt. Latem łatwiej o przejściowe przesuszenie nawet wtedy, gdy Twoja skóra na co dzień nie jest sucha. To właśnie dlatego letnia rutyna powinna skupiać się na utrzymaniu równowagi między oczyszczaniem, nawilżeniem i ochroną przeciwsłoneczną.
Ciekawostka: UVA dociera do skóry przez szyby okienne i samochodowe, dlatego fotoprotekcja ma znaczenie nawet wtedy, gdy nie widzisz bezpośredniego słońca - a w sezonie letnim dawka kumulacyjna UVA jest najwyższa w ciągu roku.
Oczyszczanie i złuszczanie skóry latem
W letniej pielęgnacji skóry twarzy kluczowe są lekkość formulacji i regularność, ale też logika oczyszczania dopasowana do pory dnia. Latem na skórze kumulują się filmotwórcze składniki kremu z filtrem SPF 50+, sebum i zanieczyszczenia środowiskowe. Część z nich jest lipofilna, co oznacza, że sam żel lub pianka mogą nie wystarczyć do ich skutecznego usunięcia wieczorem. Dlatego wieczorne dwuetapowe oczyszczanie - najpierw etap tłuszczowy, potem wodny - jest latem szczególnie istotne.
W badaniu porównawczym olejek oczyszczający najskuteczniej usuwał pozostałości filtrów przeciwsłonecznych, zarówno wodoodpornych, jak i niewodoodpornych, natomiast sama woda była najmniej skuteczna. To wspiera rekomendację dwuetapowego oczyszczania po dniu z kremem z filtrem SPF 50+.
Poranna rutyna a wieczorne domywanie filtrów
Rano wystarczy jeden etap wodny. Dla skóry suchej i wrażliwej dobrze sprawdzi się CLEANING ME SOFTLY, dla normalnej i mieszanej - CLEAN ME UP z ceramidami, kwasem hialuronowym i niacynamidem, a dla skóry reaktywnej - delikatna emulsja MAKE IT CLEAR. Wieczorem pierwszy, tłuszczowy etap oczyszczania realizuje emulgujący olejek SQUEEZE AN ORANGE, który rozpuszcza resztki filtrów i makijażu. Po nim powinien pojawić się etap wodny - żel, pianka lub emulsja dopasowana do potrzeb Twojej skóry.
Opinia klienta: To jeden z najlepszych olejków do pierwszego etapu oczyszczania: pięknie pachnie i świetnie emulguje z wodą - rozpuszcza spf, nie pozostawia tłustej warstwy:)
Złuszczanie wspiera odnowę naskórka, wyrównuje koloryt i zmniejsza widoczność porów, ale latem wymaga większej ostrożności niż poza sezonem intensywnej ekspozycji na słońce. Trzy główne grupy składników złuszczających różnią się mechanizmem działania: AHA, czyli kwasy alfa-hydroksylowe, działają głównie na powierzchni naskórka; BHA, na przykład kwas salicylowy, są bardziej lipofilne i dobrze wpisują się w pielęgnację skóry z nadmiarem sebum; PHA zwykle łączą delikatniejsze złuszczanie z działaniem nawilżającym.
Bromelaina - enzym proteolityczny pozyskiwany z ananasa - wspiera złuszczanie w inny sposób: rozkłada wybrane białka powierzchniowe naskórka bez mechanicznego tarcia. W badaniach na modelach komórkowych bromelaina rozszczepiała kolagen XVII, czyli białko ważne dla połączenia naskórka z błoną podstawną, co potwierdza jej enzymatyczny mechanizm działania.
FDA wskazuje, że kosmetyki z AHA mogą zwiększać wrażliwość skóry na słońce podczas stosowania i nawet do tygodnia po odstawieniu. Dla 10% kwasu glikolowego wykazano spadek minimalnej dawki rumieniowej (MED), natomiast 2% kwas salicylowy nie dawał tak wyraźnego efektu. Nie ma jednak jednego uniwersalnego, bezpiecznego odstępu godzinowego między zastosowaniem kwasów a ekspozycją na słońce, dlatego latem warto stosować złuszczanie wieczorem, z niższą częstotliwością i z konsekwentną ochroną kremem z filtrem SPF 50+ następnego dnia.
Jeśli sięgasz po MATCHA POWER PEEL, pamiętaj, że jest to peeling enzymatyczno-kwasowy, który łączy AHA Phytocomplex 10%, PHA 10% i BHA z bromelainą. Latem warto ograniczyć częstotliwość stosowania do jednego, maksymalnie dwóch razy w tygodniu i nie łączyć kilku metod złuszczania w jednym wieczorze. Peeling enzymatyczno-kwasowy najlepiej wprowadzać uważnie, obserwując tolerancję Twojej skóry.
Dla skóry ciała latem dobrze sprawdza się SILKY SMOOTH BODY - wygładzająco-nawilżająca maska w formie peelingu z 3% betainy, która łagodzi uczucie szorstkości i suchości, pozostawiając skórę miękką w dotyku.
Ciekawostka: W starszych danych in vitro glukonolakton (PHA) wykazywał pewne działanie ochronne wobec UV, ale nie stanowi to podstawy do rezygnacji z kremu z filtrem SPF 50+ - ochrona przeciwsłoneczna pozostaje obowiązkowa niezależnie od rodzaju stosowanego złuszczania.
Nawilżenie i bariera naskórkowa po słońcu
Pielęgnacja suchej skóry twarzy latem powinna wzmacniać barierę naskórkową, ale odwodnienie i przesuszenie nie muszą oznaczać skóry suchej w sensie typu cery. To może być przejściowy stan związany ze wzrostem TEWL, ekspozycją na słońce i klimatyzacją. Pielęgnacja skóry po opalaniu powinna skupiać się na nawodnieniu i ograniczaniu utraty wody, a nie na nakładaniu coraz bogatszych warstw.
Kwas hialuronowy działa zależnie od masy cząsteczkowej: większe cząsteczki wspierają powierzchowne nawilżenie, a mniejsze lepiej penetrują warstwę rogową naskórka. Ceramidy z kolei wspierają cement międzykomórkowy i pomagają ograniczać utratę wody. W randomizowanym badaniu krem ceramidowy zwiększał nawilżenie i istotnie obniżał TEWL w ciągu 24 godzin po pojedynczej aplikacji.
Jak rozpoznać, że skóra potrzebuje wsparcia bariery
Objawy praktyczne to uczucie ściągnięcia po myciu, szorstkość, pieczenie, przejściowe zaczerwienienie i utrata blasku. Jeśli zauważasz te sygnały, warto na kilka dni uprościć rutynę i postawić na nawodnienie oraz odbudowę bariery.
Po oczyszczaniu sięgnij po tonik odbudowujący, na przykład BUILD ME UP - nawilżająco-odbudowujący tonik z ceramidami i kwasem hialuronowym, który przygotowuje skórę do przyjęcia kolejnych warstw. Następnie możesz wybrać serum dopasowane do aktualnego stanu cery: HYDRA RECOVERY EXPERT z kompleksem kwasów hialuronowych 15%, trehalozą 3%, kompleksem ceramidów 2% i witaminą B12 wspiera jednocześnie nawodnienie i odbudowę bariery. Jeśli Twoja skóra jest chwilowo zaczerwieniona lub reaktywna po słońcu, warto rozważyć HYDRA SOOTHING EXPERT z glukonolaktonem 1% i trokserutyną 1%, które łączy nawadnianie z łagodzeniem.
Latem warto zadbać również o komfort skóry głowy i włosów po ekspozycji na słońce - odżywka humektantowa LET ME GLOW z pantenolem i kompleksem kwasów hialuronowych wspiera nawilżenie skalpu i wygładzenie włosów.
Fotoprotekcja i lekki makijaż latem
Wskaźnik SPF odnosi się głównie do ochrony przed promieniowaniem UVB - tym samym, które odpowiada za rumień i oparzenia słoneczne. To jednak tylko fragment szerszego obrazu: UVA, choć nie powoduje natychmiastowego pieczenia, w długim horyzoncie odpowiada za fotostarzenie, przebarwienia i utratę sprężystości skóry. Do tego dochodzi HEV - światło widzialne o wysokiej energii, którego głównym źródłem pozostaje słońce, a uzupełniającym ekrany urządzeń elektronicznych - oraz IR, czyli promieniowanie podczerwone, którego źródłem jest słońce. Ochrona szerokopasmowa to szersze spojrzenie na fotoochronę niż sam wskaźnik SPF.
Dlaczego wysoka liczba na opakowaniu to nie wszystko
Wartość SPF deklarowana na opakowaniu jest wyznaczana w testach laboratoryjnych przy aplikacji 2 mg/cm² skóry. Tylko przy takiej ilości krem z filtrem SPF 50+ zapewnia ochronę zgodną z deklaracją producenta. Zbyt mała dawka może istotnie obniżać poziom ochrony, niezależnie od wysokiej wartości SPF na opakowaniu. Dlatego komfort sensorialny formuły ma znaczenie praktyczne, a nie tylko estetyczne - ułatwia nałożenie odpowiedniej ilości i regularną reaplikację.
Badania wskazują, że tekstura i akceptacja sensoryczna kremu z filtrem wpływają na chęć stosowania produktu. Lekkość formuły jest więc istotna dla regularnej fotoprotekcji - szczególnie latem, gdy na skórze jest już kilka warstw pielęgnacji.
unikaj bezpośredniej ekspozycji na słońce w godzinach 10:00–16:00,
noś okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV,
osłaniaj skórę lekkimi, przewiewnymi tkaninami,
reaplikuj krem z filtrem SPF 50+ po dłuższej ekspozycji, spoceniu się lub starciu produktu.
Ciekawostka: W randomizowanym badaniu z 2025 roku HEV indukowało utrwaloną pigmentację skóry, co wzmacnia potrzebę ochrony szerokopasmowej obejmującej nie tylko UVB i UVA, ale także światło widzialne o wysokiej energii.
Latem makijaż zwykle najlepiej wygląda wtedy, gdy skóra jest dobrze przygotowana i nieprzeciążona. Dobrze nawilżona skóra jako podłoże pod makijaż sprawia, że krem BB czy korektor lepiej się rozprowadzają, dłużej utrzymują i nie ciastkują się w ciągu dnia.
Serum pod oczy 20 SECONDS MAGIC EYE TREATMENT GLAM z kofeiną, peptydami, kwasem hialuronowym i kompleksem Beautifeye™ wspiera wygląd okolicy oka - kofeina i peptydy pomagają ograniczyć widoczność oznak zmęczenia, a naturalne perłowe mikropigmenty maskują cienie i rozświetlają okolicę oka, dając efekt optycznego odświeżenia.
Jeśli lubisz naturalny rumieniec, TIME TO BLUSH - róż do policzków z tetraizopalmitynianem askorbylu (INCI: Ascorbyl Tetraisopalmitate), czyli ultrastabilną, lipofilną formą witaminy C, oraz witaminą E - łączy pielęgnacyjny wymiar z delikatną pigmentacją. Witamina C w tej formie pełni przede wszystkim rolę antyoksydacyjną i wspiera pielęgnację kolorytu skóry, a witamina E wspomaga ochronę przed skutkami fotouszkodzeń. Delikatna konsystencja pozwala na precyzyjną aplikację i stopniowanie intensywności koloru.
Opinia klienta: Piękny, głęboki odcień! Świetnie się rozprowadza. Polecam!
Rozwiązanie Veoli Botanica
Oczyszczanie poranne i wieczorne: CLEANING ME SOFTLY, CLEAN ME UP oraz MAKE IT CLEAR pomagają dobrać etap wodny do potrzeb skóry latem - od delikatnego mycia po dokładniejsze odświeżenie.
Pierwszy etap demakijażu: SQUEEZE AN ORANGE wspiera wieczorne usuwanie makijażu i kremu z filtrem SPF 50+, dlatego najlepiej wpisuje się w logikę dwuetapowego oczyszczania.
Złuszczanie twarzy: MATCHA POWER PEEL to peeling enzymatyczno-kwasowy do stosowania wieczorem, gdy chcesz wyrównać koloryt i wygładzić powierzchnię skóry bez dokładania kilku metod złuszczania naraz.
Złuszczanie ciała: SILKY SMOOTH BODY odpowiada na letnią szorstkość skóry ciała i wspiera miękkość bez uczucia przesuszenia.
Tonizacja i wsparcie bariery: BUILD ME UP, HYDRA RECOVERY EXPERT oraz HYDRA SOOTHING EXPERT wspierają nawodnienie, komfort i odbudowę bariery naskórkowej po słońcu oraz klimatyzacji.
Komfort skóry głowy i włosów: LET ME GLOW pomaga utrzymać nawilżenie skóry głowy i wygładzenie włosów po ekspozycji na słońce.
Codzienna fotoochrona: BUT FIRST, SUNSCREEN to krem z filtrem SPF 50+, PPD 28,9, PA++++, HEV, IR, który wpisuje się w potrzebę szerokopasmowej ochrony i lekkiego wykończenia na lato.
Makijaż w lekkiej formule: DROP OF PERFECTION, 20 SECONDS MAGIC EYE TREATMENT GLAM oraz TIME TO BLUSH pomagają zbudować makijaż, który nie wymaga wielu warstw i lepiej współgra z pielęgnacją.
Praktyczny przewodnik
Najprostsza letnia rutyna nie musi być rozbudowana, ale powinna zachowywać logikę poranka i wieczoru.
| Pora dnia | Etap | Przykładowe rozwiązania |
| Poranek | Oczyszczanie wodne | CLEANING ME SOFTLY, CLEAN ME UP, MAKE IT CLEAR |
| Poranek | Tonizacja i serum | BUILD ME UP, HYDRA RECOVERY EXPERT lub HYDRA SOOTHING EXPERT |
| Poranek | Ochrona przeciwsłoneczna | BUT FIRST, SUNSCREEN |
| Wieczór - krok 1 | Etap tłuszczowy | SQUEEZE AN ORANGE |
| Wieczór - krok 2 | Etap wodny | CLEANING ME SOFTLY, CLEAN ME UP, MAKE IT CLEAR |
| Wieczór - 1–2 razy w tygodniu | Złuszczanie | MATCHA POWER PEEL |
| Wieczór - w razie potrzeby | Wsparcie bariery i komfortu | BUILD ME UP, HYDRA RECOVERY EXPERT, HYDRA SOOTHING EXPERT |
Jeśli chcesz ograniczyć liczbę warstw makijażu, po porannej pielęgnacji możesz sięgnąć po DROP OF PERFECTION, a okolice oczu rozświetlić 20 SECONDS MAGIC EYE TREATMENT GLAM. Dla świeżego efektu na policzkach dobrze sprawdzi się też TIME TO BLUSH.
Porozmawiaj z kosmetolożką o swojej rutynie
Jeśli nie masz pewności, jak dostosować rutynę pielęgnacyjną twarzy do letnich warunków, tolerancji składników aktywnych i potrzeb Twojej skóry, skorzystaj z bezpłatnej konsultacji z kosmetolożkami Veoli Botanica. Podczas spotkania przeanalizują Twoją dotychczasową pielęgnację i przygotują spersonalizowany plan dopasowany do Twoich potrzeb i budżetu. Napisz na konsultacje@veolibotanica.pl.
Kluczowe terminy
Ceramidy - lipidy obecne w warstwie rogowej naskórka. Pomagają uszczelniać barierę naskórkową i ograniczać nadmierną utratę wody, dlatego są ważne zwłaszcza wtedy, gdy skóra jest przesuszona lub podrażniona.
AHA, PHA i BHA - trzy grupy składników złuszczających. AHA działają głównie na powierzchni naskórka, BHA są bardziej lipofilne i dobrze wpisują się w pielęgnację skóry z nadmiarem sebum, a PHA zwykle łączą delikatniejsze złuszczanie z działaniem nawilżającym.
HEV - światło widzialne o wysokiej energii. Współczesne badania coraz częściej analizują jego udział w pigmentacji skóry, dlatego temat szerokopasmowej ochrony nie ogranicza się dziś wyłącznie do UVB i UVA.
Bromelaina - enzym z ananasa o działaniu proteolitycznym, czyli rozkładającym wybrane białka powierzchniowe. W kosmetyce wykorzystuje się go do wspierania złuszczania bez mechanicznego ścierania.
Tetraizopalmitynian askorbylu (INCI: Ascorbyl Tetraisopalmitate) - lipofilna, stabilna forma witaminy C. W formulacjach kosmetycznych pełni przede wszystkim rolę antyoksydacyjną i wspiera pielęgnację kolorytu skóry.
FAQ
Jak pielęgnować skórę latem w upały, żeby nie nasilać widoczności porów?
Latem najlepiej sprawdza się pielęgnacja skóry oparta na lekkich, ale regularnych krokach. Rano wybierz delikatne oczyszczanie wodne, lekkie serum i krem z filtrem SPF 50+, a wieczorem postaw na dwuetapowe oczyszczanie. Widoczność porów może nasilać się wtedy, gdy na skórze długo pozostają sebum, resztki filtrów i zanieczyszczenia. Zamiast dokładania warstw lepiej zadbać o systematyczne domywanie skóry i ostrożne złuszczanie zgodne z jej tolerancją.
Czy pielęgnacja skóry latem może obejmować kwasy AHA, PHA i BHA?
Tak, ale latem warto stosować je ostrożniej niż poza sezonem wysokiej ekspozycji na słońce. FDA wskazuje, że kosmetyki z AHA mogą zwiększać wrażliwość skóry na słońce podczas stosowania i jeszcze do tygodnia po odstawieniu. Dlatego lepszym podejściem jest niższa częstotliwość, uważna obserwacja skóry i konsekwentna ochrona kremem z filtrem SPF 50+. Nie łącz kilku metod złuszczania w jednym wieczorze.
Ile kremu z filtrem SPF 50+ potrzebujesz w codziennej pielęgnacji skóry?
Wartość SPF deklarowana na opakowaniu jest wyznaczana przy aplikacji 2 mg/cm² skóry. Zbyt mała ilość produktu może realnie obniżać poziom ochrony, nawet jeśli wybierasz wysoki filtr. W praktyce najważniejsze są dwie rzeczy: nałożenie pełnej dawki i reaplikacja wtedy, gdy wymaga tego sytuacja. Komfort formulacji ma znaczenie praktyczne - ułatwia użycie odpowiedniej ilości.
Jak pielęgnacja skóry po słońcu powinna wspierać barierę naskórkową?
Po ekspozycji na słońce skóra często potrzebuje nie „mocniejszych” kosmetyków, ale większego wsparcia bariery. Dobrze sprawdzają się wtedy humektanty, takie jak kwas hialuronowy, oraz lipidy barierowe, w tym ceramidy. Jeśli czujesz uczucie ściągnięcia, pieczenie po myciu albo widzisz większą szorstkość, to sygnał, że warto na kilka dni uprościć rutynę: delikatne oczyszczanie, nawodnienie, mniej złuszczania i konsekwentna ochrona przeciwsłoneczna.
Jak dobrać pielęgnację skóry wrażliwej latem?
Pielęgnacja skóry wrażliwej latem powinna ograniczać sumę bodźców drażniących. W praktyce oznacza to lekkie formulacje, delikatne oczyszczanie, uważniejsze dawkowanie złuszczania i większy nacisk na wsparcie bariery naskórkowej. Jeśli po słońcu lub klimatyzacji szybko pojawia się szczypanie, uczucie ściągnięcia albo przejściowe zaczerwienienie, potraktuj to jako sygnał do wyciszenia rutyny, a nie do jej intensyfikowania.
Podsumowanie
Letnia pielęgnacja skóry powinna odpowiadać na konkretne warunki środowiskowe, a nie na sezonowe mody. Największe znaczenie mają wtedy cztery filary: logiczne oczyszczanie z wyraźnym rozdzieleniem poranka i wieczoru, ostrożne złuszczanie bez przeciążania bariery, konsekwentne wspieranie nawodnienia i codzienna ochrona kremem z filtrem SPF 50+. W praktyce oznacza to mniej przypadkowych warstw, więcej dyscypliny w rutynie i lepsze rozumienie mechanizmów skóry. Lato nie wymaga agresywniejszej pielęgnacji - wymaga pielęgnacji mądrzejszej, lżejszej i lepiej dopasowanej do fizjologii skóry.
Źródła
Flament i wsp. (2013) / Effect of the sun on visible clinical signs of aging in Caucasian skin / Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3790843/ / [dostęp: 29.06.2026]
Lu i wsp. (2009) / The Effects of Topically Applied Glycolic Acid and Salicylic Acid on Ultraviolet Radiation-Induced Erythema, DNA Damage and Sunburn Cell Formation in Human Skin / Journal of Dermatological Science / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2791365/ / [dostęp: 29.06.2026]
Bernstein i wsp. (2004) / The polyhydroxy acid gluconolactone protects against ultraviolet radiation in an in vitro model of cutaneous photoaging / Dermatologic Surgery / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14756648/ / [dostęp: 29.06.2026]
Spada i wsp. (2018) / Skin hydration is significantly increased by a cream formulated to mimic the skin's own natural moisturizing systems / Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6197824/ / [dostęp: 29.06.2026]
Boo, Yong Chool (2021) / Mechanistic Basis and Clinical Evidence for the Applications of Nicotinamide (Niacinamide) to Control Skin Aging and Pigmentation / Antioxidants / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8389214/ / [dostęp: 29.06.2026]
O'Mahony i wsp. (2024) / A review of the efficacy of popular eye cream ingredients / Journal of Cosmetic Dermatology / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11175953/ / [dostęp: 29.06.2026]
Thiele i wsp. (2001) / Photoprotective actions of topically applied vitamin E / Drug Metabolism Reviews / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11139138/ / [dostęp: 29.06.2026]
Placzek i wsp. (2005) / Relevance of vitamins C and E in cutaneous photoprotection / Journal of the German Society of Dermatology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17134414/ / [dostęp: 29.06.2026]
Disclaimer
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny - nie zastępuje konsultacji z dermatolożką ani kosmetolożką.
Autorka
Katarzyna Leoniak
Kosmetolożka, ekspertka ds. pielęgnacji oraz Content & Social Media Managerka
Łączy wieloletnie doświadczenie zdobyte w klinikach kosmetologicznych z kreatywnym podejściem do komunikacji w branży beauty. Na co dzień przekłada wiedzę i praktykę na przystępne, angażujące treści, pokazując, że świadoma pielęgnacja może być jednocześnie prosta, skuteczna i przyjemna.
konsultacje@veolibotanica.pl
