Dihydroxyacetone
Dihydroksyaceton to najczęściej stosowany składnik w produktach samoopalających. Działa wyłącznie w warstwie rogowej naskórka - najbardziej zewnętrznej, zrogowaciałej warstwie skóry - i nie wnika do głębszych struktur. Mechanizm jego działania opiera się na reakcji Maillarda, czyli reakcji nieenzymatycznego brązowienia: dihydroksyaceton reaguje z wolnymi grupami aminowymi aminokwasów, peptydów i białek obecnych w korneocytach, czyli komórkach warstwy rogowej, tworząc melanoidyny - brązowe barwniki, które wizualnie imitują opaleniznę. Powstałe melanoidyny nie są tożsame z melaniną wytwarzaną w procesie melanogenezy, dlatego efekt brązowienia po dihydroksyacetonie ma charakter wyłącznie powierzchowny i nie zapewnia ochrony przed promieniowaniem UV.
Nazwa INCI
Dihydroxyacetone
Stosowany także pod skrótem DHA. Nazwa chemiczna: 1,3-dihydroksy-2-propanon (1,3-Dihydroxy-2-propanone), numer CAS: 96-26-4.
Nazwa zwyczajowa
Dihydroksyaceton, DHA
Funkcja w kosmetyku
Składnik barwiący skórę (samoopalacz)
Składnik kondycjonujący skórę
Działanie kosmetyczne
Mechanizm działania na skórę
Szybkość reakcji dihydroksyacetonu z aminokwasami zależy od kilku czynników, w tym od pH formuły - wyższe pH przyspiesza tworzenie koloru, natomiast niższe pH pozwala lepiej kontrolować stabilność gotowego produktu. Wśród aminokwasów najszybciej reagują lizyna, glicyna i histydyna, a nowsze badania kinetyczne wskazują również na znaczenie grup zasadowych argininy i histydyny. Efekt brązowienia pojawia się w ciągu kilku godzin od aplikacji, pogłębia się przez 24–72 godziny, a następnie stopniowo blednie wraz z naturalnym złuszczaniem naskórka. Z tego powodu samoopalacz wymaga odczekania, zanim oceni się końcowy odcień skóry.
| Parametr | Charakterystyka |
| Miejsce działania | Warstwa rogowa naskórka (korneocyty) |
| Mechanizm chemiczny | Reakcja Maillarda (reakcja nieenzymatycznego brązowienia) z aminokwasami |
| Kluczowe aminokwasy | Lizyna, glicyna, histydyna, arginina |
| Czas do pierwszego efektu | Kilka godzin po aplikacji |
| Maksymalne pogłębienie koloru | 24–72 godziny |
| Trwałość efektu | Blednie wraz z naturalnym złuszczaniem naskórka |
Ciekawostka: Melanoidyny powstające w reakcji dihydroksyacetonu z aminokwasami naskórka to te same związki, które odpowiadają za brązowienie skórki chleba podczas pieczenia - w obu przypadkach zachodzi reakcja Maillarda, choć w zupełnie innych warunkach temperatury i środowiska.
Zastosowanie
samoopalacze do ciała (balsamy, pianki, spraye)
samoopalacze do twarzy (kropelki brązujące, serum)
Nieoksydacyjne produkty do włosów (w ograniczonym zakresie)
Ciekawostka: Dihydroksyaceton nie zapewnia istotnej ochrony przed promieniowaniem UV. Nawet przy wysokich stężeniach ewentualny wskaźnik SPF oscyluje w okolicach wartości 3, co jest niewystarczające według współczesnych standardów fotoprotekcji. Po aplikacji samoopalacza skóra nadal wymaga osobnej ochrony przeciwsłonecznej.
HERE COMES THE SUN - wygładzająco-brązujący balsam do ciała z wegańskim DHA, ekstraktem kawowym, sokiem z aloesu i pantenolem. Samoopalacz do ciała zapewniający stopniowy, naturalny efekt opalenizny.
LOVE AT FIRST TAN AMBER CRUSH - ekspresowa brązująca pianka z wegańskim DHA, erytrulozą i ekstraktem z bursztynu. Pianka samoopalająca w ciepłym odcieniu do natychmiastowego efektu.
LOVE AT FIRST TAN COCOA KISS - ekspresowa brązująca pianka z wegańskim DHA, erytrulozą i ekstraktem z bursztynu. Pianka samoopalająca w chłodnym odcieniu.
CATCH THE SUN - bezbarwne kropelki brązujące do twarzy. Pozwalają stopniować intensywność efektu opalenizny na twarzy poprzez mieszanie z kremem pielęgnacyjnym.
Pozyskiwanie
Dihydroksyaceton pozyskiwany jest na drodze syntezy chemicznej lub fermentacji mikrobiologicznej z udziałem bakterii z rodzaju Gluconobacter. W procesie fermentacyjnym substratem jest glicerol, który ulega utlenieniu do dihydroksyacetonu. Veoli Botanica jako marka 100% wegańska (certyfikaty PETA Approved i Fundacja Viva!) stosuje wyłącznie składniki niepochodzące ze źródeł zwierzęcych - dihydroksyaceton nie ma pochodzenia zwierzęcego, więc jest zgodny z polityką marki.
Dopuszczalne stężenie
Większość produktów samoopalających dostępnych na rynku zawiera około 3–5% dihydroksyacetonu. Komisja Europejska, na podstawie opinii SCCS (Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów - Scientific Committee on Consumer Safety), wprowadziła w 2021 r. ograniczenia regulacyjne:
do 10% w gotowych produktach samoopalających,
do 6,25% w nieoksydacyjnych produktach do włosów.
Pora dnia
Dihydroksyaceton stosowany jest o dowolnej porze dnia. W praktyce wiele osób preferuje aplikację wieczorną, ponieważ efekt brązowienia rozwija się przez kilka godzin i osiąga pełnię po 24–72 godzinach - nocna aplikacja pozwala uniknąć kontaktu mokrego produktu z ubraniem i daje czas na równomierne wchłonięcie. Dihydroksyaceton nie zwiększa wrażliwości skóry na promieniowanie UV, ale jednocześnie nie zastępuje ochrony przeciwsłonecznej - rano po aplikacji samoopalacza warto stosować krem z filtrem SPF 50+.
Ciekawostka: W formulacjach kosmetycznych dihydroksyaceton bywa łączony z erytrulozą (erythrulose) - cukrem prostym, który reaguje ze skórą wolniej i łagodniej. Takie połączenie pomaga uzyskać bardziej równomierny, naturalnie wyglądający odcień opalenizny i ogranicza ryzyko powstawania smug.
Bezpieczeństwo i ostrzeżenia
Dihydroksyaceton jest dopuszczony do stosowania w kosmetykach w Unii Europejskiej zgodnie z Rozporządzeniem 1223/2009/WE, z limitami stężeń określonymi przez opinię SCCS i Rozporządzenie Komisji (UE) 2021/1099. Przy stosowaniu miejscowym na nieuszkodzoną skórę oczekuje się bardzo małego wchłaniania ogólnoustrojowego - modele laboratoryjne sugerują przenikanie poniżej 1% do krążenia.
Możliwe reakcje skórne
Reakcje alergiczne na dihydroksyaceton są rzadko raportowane, ale nie są całkowicie wykluczone. W literaturze opisano pojedyncze przypadki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry - w jednym z opisanych przypadków klinicznych dodatni wynik testu płatkowego (patch test) uzyskano dla 10% wodnego roztworu dihydroksyacetonu, z odczytem w dniach 2 i 4 testu. Osoby ze skórą reaktywną powinny rozważyć wykonanie testu płatkowego przed pierwszym zastosowaniem produktu z dihydroksyacetonu na większej powierzchni skóry.
W przypadku ciąży i karmienia piersią brak jest badań oceniających ryzyko specyficznie dla samoopalaczy. Przy stosowaniu miejscowym na zdrową skórę ryzyko wydaje się niskie, natomiast zaleca się unikanie inhalacji aerozolu, kontaktu z błonami śluzowymi oraz aplikacji na okolice piersi przed karmieniem. Temat wymaga indywidualnej konsultacji - w razie wątpliwości warto skontaktować się z kosmetolożką Veoli Botanica pod adresem konsultacje@veolibotanica.pl.
Powrót do bazy składników
Źródła
Laferté i wsp. (2026) / Clinical Use and Safety of Self-Tanner (Topical Dihydroxyacetone) in Dermatology: A Systematic Review / [online] / https://doi.org/10.1177/12034754261418253 / [dostęp: 30.06.2026]
Owji i wsp. (2023) / Properties and safety of topical dihydroxyacetone in sunless tanning products: A review / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37697919/ / [dostęp: 30.06.2026]
Nguyen i wsp. (2003) / Factors influencing sunless tanning with dihydroxyacetone / [online] / https://academic.oup.com/bjd/article-pdf/149/2/332/47472389/bjd0332.pdf / [dostęp: 30.06.2026]
Zokaie i wsp. (2011) / Allergic contact dermatitis caused by dihydroxyacetone - optimal concentration and vehicle for patch testing / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21480916/ / [dostęp: 30.06.2026]
European Commission (2020) / SCCS - Final Opinion on Dihydroxyacetone - DHA (1,3-Dihydroxy-2-propanone) CAS No. 96-26-4 / [online] / https://health.ec.europa.eu/latest-updates/sccs-final-opinion-dihydroxyacetone-dha-13-dihydroxy-2-propanone-cas-no-96-26-4-2020-03-09_en / [dostęp: 30.06.2026]
European Commission (2021) / Commission Regulation (EU) 2021/1099 / [online] / https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?from=EN&uri=CELEX%3A32021R1099 / [dostęp: 30.06.2026]
OTIS (2026) / Sunless Tanners / [online] / https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK582952/ / [dostęp: 30.06.2026]
brak (2026) / ERYTHRULOSE / [online] / https://www.dsm-firmenich.com/en/businesses/perfumery-beauty/beauty-care/products/erythrulose.html / [dostęp: 30.06.2026]
Biondi i wsp. (2007) / Selective determination of dihydroxyacetone in self-tanning creams by HPLC as pentafluorobenzyloxime derivative / [online] / https://air.unimi.it/handle/2434/40127 / [dostęp: 30.06.2026]
Wang i wsp. (2022) / Comparison of Color Development Kinetics of Tanning Reactions of Dihydroxyacetone with Free and Protected Basic Amino Acids / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9753197/ / [dostęp: 30.06.2026]
Faurschou i wsp. (2004) / Sun Protection Effect of Dihydroxyacetone / [online] / https://jamanetwork.com/journals/jamadermatology/articlepdf/480650/dlt0704_886_887.pdf?resultClick=1 / [dostęp: 30.06.2026]
Johansen i wsp. (2015) / European Society of Contact Dermatitis guideline for diagnostic patch testing – recommendations on best practice / [online] / https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cod.12432 / [dostęp: 30.06.2026]