Dehydroacetic Acid
Kwas dehydrooctowy to syntetyczny konserwant stosowany w formulacjach kosmetycznych w celu utrzymania ich czystości mikrobiologicznej. Jego główna rola polega na hamowaniu rozwoju bakterii i grzybów w gotowym produkcie - działanie to ma charakter bakteriostatyczny i fungistatyczny, czyli ogranicza namnażanie drobnoustrojów, a nie je zabija. Mechanizm opiera się na obecności niezdysocjowanej, czyli niezjonizowanej formy kwasu, która w środowisku kwaśnym łatwiej przenika przez błony komórkowe mikroorganizmów i zakłóca ich metabolizm. Z tego powodu skuteczność kwasu dehydrooctowego jest ściśle zależna od pH formuły - najwyższa w zakresie pH 2–4, a wyraźnie malejąca wraz ze wzrostem pH.
Nazwa INCI
Dehydroacetic Acid. Spotykana jest również sól sodowa tego składnika - dehydroacetat sodu (INCI: Sodium Dehydroacetate).
Nazwa zwyczajowa
Kwas dehydrooctowy
Funkcja w kosmetyku
Działanie kosmetyczne
| Zakres pH formuły | Orientacyjna aktywność składnika |
| pH 2,0 | Pełna aktywność |
| pH 4,0 | Wysoka aktywność |
| pH 5,0 | Umiarkowana aktywność |
| pH 6,0 | Niska aktywność |
| pH 7,0 | Minimalna lub zerowa aktywność |
W praktyce formulacyjnej kwas dehydrooctowy bywa łączony z alkoholem benzylowym - w takim układzie alkohol benzylowy odpowiada głównie za aktywność przeciwbakteryjną, a kwas dehydrooctowy za przeciwgrzybiczą. Producenci surowców wskazują również na addytywne efekty przy łączeniu z innymi konserwantami.
Ciekawostka: kwas dehydrooctowy jest słabo rozpuszczalny w wodzie, dlatego w formulacjach kosmetycznych często stosuje się jego sól sodową (dehydroacetat sodu), która rozpuszcza się znacznie łatwiej i ułatwia wprowadzenie składnika do receptury na bazie wodnej.
Zastosowanie
Pielęgnacja ciała (balsamy, żele pod prysznic)
Makijaż (podkłady, kremy BB)
Produkty do oczyszczania (pianki, żele, emulsje)
Ciekawostka: kwas dehydrooctowy nie pełni funkcji pielęgnacyjnej - jest składnikiem technologicznym, którego zadaniem jest ochrona formuły przed zepsuciem mikrobiologicznym. Dzięki temu produkt zachowuje bezpieczeństwo i stabilność przez cały okres użytkowania.
Pozyskiwanie
Kwas dehydrooctowy jest substancją syntetyczną, otrzymywaną w procesie chemicznej kondensacji. Nie ma pochodzenia zwierzęcego. Niektórzy producenci surowców oferują warianty określane jako „identyczne z naturalnymi" (nature-identical) lub zgodne z wybranymi standardami naturalności, jednak publicznie dostępne dane nie wskazują na istotne różnice w czystości ani aktywności między wariantami syntetycznymi a tymi opisywanymi jako „identyczne z naturalnymi". Veoli Botanica jest marką 100% wegańską (certyfikaty PETA i Fundacji Viva!), a kwas dehydrooctowy jako składnik syntetyczny jest w pełni zgodny z tą polityką.
Dopuszczalne stężenie
Zgodnie z Aneksem V Rozporządzenia 1223/2009/WE (europejskie rozporządzenie kosmetyczne) maksymalny dopuszczalny poziom kwasu dehydrooctowego i jego soli jako konserwantu wynosi 0,6% w przeliczeniu na kwas. Składnik nie może być stosowany w aerozolach w sprayu. W dokumentacji producentów surowców typowy zakres stosowania to 0,1–0,6% dla czystego kwasu oraz 0,2–1,1% dla gotowych blendów z alkoholem benzylowym.
Pora dnia
O dowolnej porze. Kwas dehydrooctowy jako konserwant nie wymaga ograniczenia do pory porannej ani wieczornej - jest składnikiem technologicznym obecnym w formule niezależnie od momentu aplikacji produktu.
Bezpieczeństwo i ostrzeżenia
Ocena bezpieczeństwa CIR (Cosmetic Ingredient Review) z 2024 r. podtrzymała wniosek, że kwas dehydrooctowy i dehydroacetat sodu są bezpieczne przy obecnych praktykach użycia i stężeniach stosowanych w kosmetykach. W starszych danych toksykologicznych nie odnotowano istotnego działania drażniącego na skórę w większości testów. Aktualizacja CIR z 2024 r. odnotowała pojedyncze doniesienia o alergicznym kontaktowym zapaleniu skóry związanym z dehydroacetatem sodu, jednak uznała je za nieliczne wobec szerokiej skali użycia tego składnika. Doniesienia kliniczne dotyczyły głównie produktów stosowanych na skórę uszkodzoną lub owrzodzoną.
W badaniach laboratoryjnych wykazano fotoreaktywność kwasu dehydrooctowego i dehydroacetatu sodu, obejmującą fotoizomeryzację oraz - w przypadku soli - fotoepoksydację. Nie stanowi to automatycznie dowodu ryzyka dla gotowego kosmetyku, ale uzasadnia ostrożność formulacyjną przy produktach narażonych na intensywne nasłonecznienie.
Ciekawostka: CIR ostrzega, że skuteczność kwasu dehydrooctowego może być obniżona w obecności niejonowych środków powierzchniowo czynnych, wysokiego obciążenia mikrobiologicznego oraz materii organicznej - dlatego prawidłowe warunki produkcji i higiena opakowań mają kluczowe znaczenie dla działania tego konserwantu.
Powrót do bazy składników
Źródła
Bennassi i wsp. / Dehydroacetic acid sodium salt stability in cosmetic preservative mixtures / International Journal of Cosmetic Science / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19456908/ / [dostęp: 21.04.2026]
Foti i wsp. / Allergic contact dermatitis caused by resorcinol and sodium dehydroacetate in a patient with leg ulcers / Contact Dermatitis / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27133632/ / [dostęp: 21.04.2026]
Stedman i wsp. / In vitro antimicrobial activity of a dehydroacetic acid and p-chlor-m-xylenol combination / Journal of the American Pharmaceutical Association / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13211405/ / [dostęp: 21.04.2026]
Lu i wsp. / Synthesis and antibacterial activities of enamine derivatives of dehydroacetic acid / Medicinal Chemistry Research / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5835058/ / [dostęp: 21.04.2026]