Butyrospermum Parkii (Shea) Butter

Masło shea to roślinny tłuszcz o złożonym profilu lipidowym, w którym dominują kwas oleinowy i stearynowy - ich proporcje zmieniają się w zależności od regionu pochodzenia surowca. Według oceny CIR zakres kwasu oleinowego wynosi 37,1–62,1%, a stearynowego 25,6–50,2%, co oznacza dużą zmienność między partiami. Ta mieszanka kwasów tłuszczowych wykazuje powinowactwo do lipidów obecnych w warstwie rogowej naskórka, dzięki czemu masło shea może wspierać uzupełnianie warstwy lipidowej na powierzchni skóry.

Ten tekst przeczytasz w 5 minut.

Nazwa INCI

Butyrospermum Parkii (Shea) Butter

Nazwa zwyczajowa

Masło shea

Funkcja w kosmetyku

emolient
składnik okluzyjny
składnik kondycjonujący skórę
modyfikator reologii (zwiększa lepkość w układach bezwodnych)

Działanie kosmetyczne

Mechanizm działania

Masło shea działa przede wszystkim jako emolient i składnik okluzyjny - tworzy na powierzchni skóry cienki film lipidowy, który może wspierać ograniczanie przeznaskórkowej utraty wody (TEWL). Warto jednak zaznaczyć, że dostępne dane kliniczne dotyczące wpływu samego masła shea na TEWL w skórze ludzkiej nie są jednoznaczne - przegląd kliniczny z 2022 roku wskazał, że w modelu podrażnienia skóry masło shea nie obniżało TEWL w sposób statystycznie istotny. Oznacza to, że efekt okluzyjny masła shea najlepiej opisywać jako wsparcie dla bariery naskórkowej w ramach gotowej formuły kosmetycznej, a nie jako samodzielne, silne działanie barierowe.

Oprócz frakcji lipidowej masło shea zawiera frakcję niezmydlającą, która w maśle surowym stanowi około 5%. W jej skład wchodzą fitosterole, tokoferole i triterpeny. W badaniach przedklinicznych na modelu komórkowym ekstrakt z masła shea obniżał poziom cytokin prozapalnych - TNF-α, IL-1β i IL-12 - oraz hamował ekspresję enzymów iNOS i COX-2. Mechanistycznie wiązało się to z hamowaniem fosforylacji IκB i translokacji NF-κB, czyli czynnika regulującego odpowiedź zapalną. Choć są to dane przedkliniczne, wspierają one potencjał łagodzący masła shea obserwowany w praktyce kosmetycznej.

Frakcja masła shea	Główne składniki	Rola w pielęgnacji
Kwasy tłuszczowe	Kwas oleinowy, stearynowy, linolowy, palmitynowy	Uzupełnianie warstwy lipidowej, działanie emolientowe
Frakcja niezmydlająca	Fitosterole, tokoferole, triterpeny, skwalen	Potencjał przeciwutleniający i łagodzący

Efekty pielęgnacyjne

Masło shea zmiękcza i wygładza skórę, poprawia jej elastyczność i komfort - szczególnie w przypadku skóry suchej, odwodnionej i wrażliwej. Wspiera regenerację naskórka po ekspozycji na czynniki zewnętrzne, takie jak wiatr, mróz i klimatyzacja. W produktach do pielęgnacji włosów pełni funkcję składnika kondycjonującego - CIR klasyfikuje pochodne masła shea jako składniki kondycjonujące włosy, choć brakuje mocnych badań aparaturowych potwierdzających ten efekt liczbowo.

Ciekawostka: Profil lipidowy masła shea zmienia się w zależności od regionu uprawy drzewa karité - w próbkach z Ugandy częściej dominuje kwas oleinowy, natomiast w maśle zachodnioafrykańskim przeważa kwas stearynowy. Ta zmienność geograficzna wpływa na konsystencję i właściwości sensoryczne surowca.

Zastosowanie

produkty do pielęgnacji twarzy - zwłaszcza bogate kremy i maski, na przykład DEAR SKIN, IT'S RICH CREAM oraz NIGHT RECOVERY MASK
produkty do pielęgnacji ciała - na przykład LIPID SOLVE BODY i ENJOY THE CANDLENESS
produkty do pielęgnacji dłoni - na przykład HAND ME HEMP
produkty do pielęgnacji ust
produkty do pielęgnacji włosów - zwłaszcza maski i odżywki emolientowe, na przykład KEEP IT GLOSSY

Pozyskiwanie

Masło shea pozyskiwane jest z orzechów drzewa karité (Vitellaria paradoxa), rosnącego w Afryce Zachodniej i Wschodniej. Surowiec otrzymywany jest metodą tłoczenia - orzechy są łuskane, prażone, mielone, a następnie poddawane ekstrakcji tłuszczu. W zależności od dalszej obróbki rozróżnia się masło shea nierafinowane i rafinowane. Rafinacja i frakcjonowanie obniżają zawartość związków towarzyszących, w tym tokoferoli i fitosteroli, szczególnie we frakcji stearynowej. Badanie porównawcze wykazało, że zawartość frakcji niezmydlającej wynosiła 5,1% w maśle surowym, ale spadała do 0,2% w stearynie, co oznacza, że mniej przetworzone formy mogą zachowywać większy potencjał biologiczny.

Masło shea jest składnikiem wyłącznie roślinnym. Veoli Botanica stosuje w swoich formulacjach wyłącznie składniki pochodzenia roślinnego, biotechnologicznego lub syntetycznego - marka nie używa składników pochodzenia zwierzęcego (certyfikaty PETA i Fundacji Viva!).

Ciekawostka: Jakość masła shea zależy nie tylko od regionu, ale także od parametrów obróbki przed i podczas tłoczenia. Skwalen i lanosterol - cenne związki towarzyszące - ulegają stratom zależnym od zastosowanej frakcji, dlatego sposób przetwarzania surowca ma bezpośredni wpływ na końcowy profil biologiczny masła.

Dopuszczalne stężenie

Masło shea jest zazwyczaj stosowane w kosmetykach w stężeniach od 2% do 20%, w zależności od rodzaju produktu i jego przeznaczenia. W produktach przeznaczonych do intensywnej pielęgnacji stężenie może sięgać nawet 100% - dotyczy to zarówno formulacji pozostających na skórze (leave-on), jak i produktów zmywalnych (rinse-off).

Masło shea nie podlega ograniczeniom prawnym w Rozporządzeniu 1223/2009/WE dotyczącym produktów kosmetycznych.

Pora dnia

Masło shea może być stosowane zarówno rano, jak i wieczorem. Nie zwiększa wrażliwości skóry na promieniowanie UV i nie wymaga szczególnych ograniczeń dotyczących pory aplikacji.

Bezpieczeństwo i ostrzeżenia

Burnett i wsp. w ocenie CIR z 2024 roku podtrzymali wniosek, że składniki pochodne masła shea są bezpieczne w aktualnych praktykach stosowania w kosmetykach. W przeglądzie bezpieczeństwa CIR nie odnotowano istotnych opublikowanych opisów przypadków alergicznego kontaktowego zapalenia skóry wywołanego samym masłem shea, co wskazuje raczej na niedostatek twardych zgłoszeń niż na dowód całkowitego braku ryzyka.

W dużych stężeniach i przy częstym stosowaniu masło shea może nasilać problemy trądzikowe, powodować wypryski i zaskórniki. Potencjał komedogenny należy oceniać na poziomie całej formulacji, a nie wyłącznie obecności samego surowca.

Brak klasyfikacji jako substancja niebezpieczna zgodnie z przepisami chemicznymi.

Ciekawostka: Masło shea w formie nierafinowanej zachowuje wyższy poziom fitosteroli i tokoferoli niż po rafinacji - dlatego w kosmetyce coraz częściej sięga się po mniej przetworzone frakcje, które mogą wnosić dodatkowy potencjał przeciwutleniający do formuły.

Powrót do bazy składników

Powrót do wyszukiwarki składników

Źródła

Poljšak N. i wsp. / Vegetable Butters and Oils as Therapeutically and Cosmetically Active Ingredients for Dermal Use: A Review of Clinical Studies / Frontiers in Pharmacology / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9083541/ / [dostęp: 21.04.2026]
Verma N. i wsp. / Anti-inflammatory effects of shea butter through inhibition of iNOS, COX-2, and cytokines via the Nf-κB pathway in LPS-activated J774 macrophage cells / Journal of Complementary and Integrative Medicine / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22499721/ / [dostęp: 21.04.2026]
Gezahegn Y.A. i wsp. / Optimization of Shea (Vitellaria paradoxa) butter quality using screw expeller extraction / Journal of Food Science and Technology / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5090647/ / [dostęp: 21.04.2026]
O'Connor R.J. i wsp. / Clinical Evaluation of a Diaper Containing a Shea Butter-Based Emollient and Impact on Diapered Skin Erythema / Skin Pharmacology and Physiology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40189822/ / [dostęp: 21.04.2026]
Nisbet S.J. i wsp. / Skin acceptability of a cosmetic moisturizer formulation in female subjects with sensitive skin / Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology / [online] / https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5933397/ / [dostęp: 21.04.2026]