Alcohol
Alkohol etylowy pełni w kosmetykach przede wszystkim funkcję technologiczną - rozpuszcza składniki aktywne, które słabo rozpuszczają się w wodzie, i wspiera jednorodność formuły. Dzięki szybkiemu odparowaniu z powierzchni skóry nadaje produktom lekkość i uczucie natychmiastowej świeżości po aplikacji.
Nazwa INCI
Pod zapisem INCI „Alcohol" kryje się alkohol etylowy (etanol). W formulacjach kosmetycznych występują również pokrewne składniki o odmiennych właściwościach: alkohol denaturowany (INCI: Alcohol Denat.), alkohol cetylowy (INCI: Cetyl Alcohol), alkohol stearylowy (INCI: Stearyl Alcohol) oraz alkohol benzylowy (INCI: Benzyl Alcohol).
Nazwa zwyczajowa
Alkohol etylowy; etanol.
Funkcja w kosmetyku
Rozpuszczalnik
Składnik przeciwpieniący
Składnik maskujący zapach
Środek wspomagający przenikanie innych składników aktywnych
Środek konserwujący (w wyższych stężeniach)
Działanie kosmetyczne
Z punktu widzenia wpływu na skórę kluczowe znaczenie ma stężenie etanolu w gotowym produkcie oraz obecność innych składników w formule. Badania na modelach laboratoryjnych wskazują, że etanol w wysokich stężeniach może zwiększać przeznaskórkową utratę wody (TEWL) poprzez ekstrakcję lipidów warstwy rogowej i zwiększenie ruchliwości ich łańcuchów. Jednocześnie etanol może ułatwiać przenikanie innych cząsteczek przez barierę naskórkową - co w praktyce oznacza, że wspomaga wchłanianie składników aktywnych, ale przy skórze wrażliwej i równoczesnym stosowaniu kwasów czy retinoidów może nasilać odczucie szczypania lub dyskomfortu.
Warto podkreślić, że wpływ etanolu na barierę naskórkową zależy nie tylko od stężenia, lecz także od nośnika i stanu skóry. Obecność emolientów, humektantów lub ceramidów w formule może modyfikować potencjalne wysuszające działanie alkoholu i poprawiać komfort stosowania.
| Rodzaj alkoholu | Kategoria | Typowa rola w formule |
| Alkohol etylowy (Alcohol) | Alkohol lotny, krótkołańcuchowy | Rozpuszczalnik, środek wspomagający przenikanie |
| Alkohol denaturowany (Alcohol Denat.) | Alkohol lotny, krótkołańcuchowy | Rozpuszczalnik, środek konserwujący |
| Alkohol cetylowy (Cetyl Alcohol) | Alkohol tłusty, długołańcuchowy | Emolient, zagęstnik, stabilizator emulsji |
| Alkohol stearylowy (Stearyl Alcohol) | Alkohol tłusty, długołańcuchowy | Emolient, zagęstnik, stabilizator emulsji |
| Alkohol benzylowy (Benzyl Alcohol) | Alkohol aromatyczny | Środek konserwujący, składnik zapachowy |
Ciekawostka: Alkohol cetylowy i alkohol stearylowy, mimo że w nazwie zawierają słowo „alkohol", funkcjonalnie należą do alkoholi tłustych - poprawiają konsystencję i stabilność emulsji, a na skórze działają wygładzająco i emoliencyjnie, nie wysuszając jej tak jak krótkie alkohole lotne.
Zastosowanie
Toniki do twarzy, na przykład TOUCH OF COMFORT
Wody toaletowe i perfumy
Produkty do pielęgnacji twarzy, na przykład krem SAY HI-DRATION
Produkty do codziennej pielęgnacji twarzy, w których znaczenie ma cała formulacja, na przykład SAY HI-DRATION
Produkty do oczyszczania skóry, na przykład CLEAN ME UP
Produkty do pielęgnacji ciała, na przykład dezodorant SHIELD ME DAILY
Produkty do makijażu, na przykład TIME TO BLUSH
Ciekawostka: Etanol bywa stosowany w formulacjach kremów z filtrem jako rozpuszczalnik filtrów przeciwsłonecznych. Badania wskazują, że w stężeniach do kilkunastu procent może wpływać na fotostabilność wybranych filtrów UV, choć efekt zależy od konkretnej cząsteczki filtra i nie uzasadnia stosowania etanolu wyłącznie w tym celu.
Pozyskiwanie
Alkohol etylowy stosowany w kosmetykach może być pozyskiwany na dwa sposoby: przez fermentację cukrów, skrobi lub lignocelulozy (źródło roślinne, odnawialne) albo przez hydratację etylenu (źródło petrochemiczne). Sam zapis INCI „Alcohol" nie informuje o pochodzeniu surowca - do potwierdzenia źródła fermentacyjnego lub odnawialnego potrzebna jest deklaracja producenta surowca.
Niezależnie od metody pozyskiwania etanol jest składnikiem syntetycznym lub roślinnym - nie pochodzi ze źródeł zwierzęcych. Veoli Botanica stosuje wyłącznie składniki zgodne z polityką 100% wegańską (certyfikaty PETA Approved i Fundacja Viva!).
Dopuszczalne stężenie
Zakres stosowania alkoholu etylowego i alkoholu denaturowanego w kosmetykach jest bardzo szeroki i zależy od kategorii produktu. Według danych Cosmetic Ingredient Review (CIR) stężenia wahają się od ułamków procenta w produktach pielęgnacyjnych do kilkudziesięciu procent w produktach zapachowych. Alkohol benzylowy jest dopuszczony w Unii Europejskiej jako konserwant do 1,0% w kosmetykach.
Ciekawostka: SCCS (Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów przy Komisji Europejskiej) zalicza alkohol benzylowy do substancji zapachowych o potwierdzonym potencjale alergizującym - dlatego nie należy traktować wszystkich alkoholi w składzie kosmetyku jako jednej, jednorodnej grupy składników.
Pora dnia
Produkty zawierające alkohol etylowy mogą być stosowane o dowolnej porze dnia. Sam etanol nie wykazuje fotowrażliwości. Przy skórze wrażliwej i równoczesnym stosowaniu retinalu lub kwasów złuszczających warto zachować ostrożność - etanol może nasilać odczucie dyskomfortu, szczególnie wtedy, gdy bariera naskórkowa jest już osłabiona.
Bezpieczeństwo i ostrzeżenia
Alkohol etylowy w stężeniach stosowanych w typowych produktach pielęgnacyjnych do twarzy jest na ogół dobrze tolerowany. Badania wskazują jednak, że w wyższych stężeniach etanol może niekorzystnie wpływać na barierę naskórkową, zwiększając przeznaskórkową utratę wody i nasilając ryzyko podrażnień - szczególnie przy skórze z zaburzoną barierą.
Alkohol stearylowy, choć należy do alkoholi tłustych i zwykle jest dobrze tolerowany, w literaturze opisywany jest jako sporadyczna przyczyna alergicznego kontaktowego zapalenia skóry wykrywanego w teście płatkowym (patch test) - przypadki te są jednak rzadkie.
Ocena tolerancji zawsze zależy od całej formulacji, stężenia składnika oraz aktualnego stanu bariery naskórkowej.
Powrót do bazy składników
Źródła
Cosmetic Ingredient Review Expert Panel / Final report of the safety assessment of Alcohol Denat., including SD Alcohol 3-A, SD Alcohol 30, SD Alcohol 39, SD Alcohol 39-B, SD Alcohol 39-C, SD Alcohol 40, SD Alcohol 40-B, and SD Alcohol 40-C, and the denaturants, Quassin, Brucine Sulfate/Brucine, and Denatonium Benzoate / International Journal of Toxicology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18569160/ / [dostęp: 21.04.2026]
Levang i wsp. / Effect of ethanol/propylene glycol on the in vitro percutaneous absorption of aspirin, biophysical changes and macroscopic barrier properties of the skin / International Journal of Pharmaceutics / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10370221/ / [dostęp: 21.04.2026]
Gupta i wsp. / Molecular mechanism of the skin permeation enhancing effect of ethanol: a molecular dynamics study / RSC Advances / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35497613/ / [dostęp: 21.04.2026]
Horita i wsp. / Effect of ethanol pretreatment on skin permeation of drugs / Biological & Pharmaceutical Bulletin / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22863935/ / [dostęp: 21.04.2026]
Yamamoto i wsp. / Seven cases of contact dermatitis due to stearyl alcohol contained in topical medications / The Journal of Dermatology / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35174533/ / [dostęp: 21.04.2026]
Couteau i wsp. / Study of the influence of alcohol on the photostability of four UV filters / European Review for Medical and Pharmacological Sciences / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34661262/ / [dostęp: 21.04.2026]
Gina i wsp. / The Effect of Alcohol-Based Virucidal Hand Sanitizers on Skin Barrier Function - A Randomised Experimental Study / Contact Dermatitis / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40356051/ / [dostęp: 21.04.2026]
Raab i wsp. / Influence of Ethanol as a Preservative in Topical Formulation on the Dermal Penetration Efficacy of Active Compounds in Healthy and Barrier-Disrupted Skin / Pharmaceutics / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40006563/ / [dostęp: 21.04.2026]
Hsu i wsp. / Degradation of ascorbic acid in ethanolic solutions / Journal of Agricultural and Food Chemistry / [online] / https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22994409/ / [dostęp: 21.04.2026]